دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی 2476-5805 2026 07 09 Analyzing the Direct and Interactive Effects of Perceptual Constructs on Social Interactions in Urban Open Spaces: A Case Study of Borujerd Urban Park تحلیل اثرات مستقیم و متقابل سازه‌های ادراکی مؤثر بر تعاملات اجتماعی در فضاهای باز شهری (مطالعه‌ی موردی: پارک شهری بروجرد) 107225 10.48308/sdge.2026.244316.1313 FA مهرداد هدایتیان گروه مهندسی معماری، دانشکده مهندسی، دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایران 0009-0000-0174-5862 علیرضا عینی فر گروه معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-6475-5723 Journal Article 2026 05 11 <strong>Introduction</strong>: Social interactions constitute one of the most significant dimensions of collective life in urban open spaces and play a crucial role in enhancing vitality, presence, and the overall quality of users’ spatial experience. However, the mere existence of open spaces or physical facilities does not necessarily lead to the formation of social interactions. Previous studies have demonstrated that such interactions emerge through the relationship between spatial characteristics, environmental conditions, and users’ perceptions of space. Accordingly, contemporary research has shifted its focus from purely physical analyses of space toward the investigation of perceptual constructs influencing social interactions. A previous study conducted by the author showed that social interactions in urban open spaces can be conceptualized through three principal constructs: presence, sociability, and environmental quality. Nevertheless, it remains unclear how these constructs influence one another and whether they may perform reinforcing or compensatory roles. Therefore, the present study, with an emphasis on users’ perceptual data, investigates the interrelationships among these three constructs. The primary aim of this paper is to explain the mechanisms through which these indicators contribute to the formation of social interactions in urban open spaces. <strong>Materials and Methods:</strong> The present study is applied in terms of purpose and quantitative–analytical in terms of nature and methodology. The conceptual framework of the research is based on the findings of the author’s previous study, which identified presence, sociability, and environmental quality as the principal constructs underlying social interactions in urban open spaces. Research data were collected through a structured questionnaire and field surveys conducted in three different locations within an urban park in the city of Borujerd and were analyzed using SPSS software. Multiple linear regression and interaction effect analyses were employed to investigate not only the direct effects of the indicators, but also the combined and synergistic effects of these constructs on the formation of social interactions. <strong>Results and Discussion: </strong>The findings revealed that the role of perceptual constructs in shaping social interactions is dependent upon the spatial context of each location. In the first location, presence and sociability emerged as two independent factors exerting the strongest influence on social interactions. In the second location, the interaction effect between these two indicators became the most significant factor explaining social interactions. In the third location, presence—manifested through spatial depth—together with climatic conditions, played the dominant role in the formation of social interactions, while the influence of sociability diminished. <strong>Conclusion</strong>: The findings of this study showed that social interactions in urban open spaces are not the result of the independent influence of a single factor; rather, they depend on the way perceptual constructs interact within different spatial contexts. The results revealed that the roles of presence, sociability, and environmental quality vary across different spatial situations and shape diverse patterns of social interaction. It was also found that presence can enhance social interactions through two distinct pathways: accessibility and seclusion. Accordingly, social interactions are a context-dependent phenomenon shaped by the relationship between spatial organization, users’ perceptions, and environmental conditions; therefore, enhancing social interactions requires a context-sensitive approach that simultaneously considers spatial qualities, perceptual experiences, and users’ behavioral patterns. <strong>مقدمه:</strong> تعاملات اجتماعی یکی از مهم‌ترین ابعاد حیات جمعی در فضاهای باز شهری است و نقش مهمی در سرزندگی، حضورپذیری و کیفیت تجربه کاربران ایفا می‌کند. با این حال، صرف وجود فضای باز یا امکانات کالبدی، الزاماً به شکل‌گیری تعاملات اجتماعی منجر نمی‌شود. پژوهش‌های پیشین نشان داده‌اند که این تعاملات حاصل رابطه میان ویژگی‌های فضایی، شرایط محیطی و ادراک کاربران از فضاست. بر این اساس، در مطالعات معاصر، توجه از تحلیل صرف کالبد فضا به سوی بررسی سازه‌های ادراکی مؤثر بر تعاملات اجتماعی معطوف شده است. پژوهش پیشین نگارنده نشان داد که تعاملات اجتماعی در فضاهای باز شهری را می‌توان در قالب سه سازه حضورپذیری، اجتماع‌پذیری و کیفیت محیط تبیین کرد. با وجود این، هنوز روشن نیست که این سازه‌ها چگونه بر یکدیگر اثر می‌گذارند و آیا می‌توانند نقش تقویتی یا جبرانی داشته باشند؟ از این‌رو، پژوهش حاضر با تمرکز بر داده‌های ادراکی کاربران، به بررسی روابط متقابل میان این سه سازه می‌پردازد. هدف اصلی مقاله، تبیین سازوکار اثرگذاری این شاخص‌ها در شکل‌گیری تعاملات اجتماعی در فضاهای باز شهری است. <strong>مواد و روش</strong>‌<strong>ها:</strong> پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، کمی–تحلیلی است. چارچوب مفهومی پژوهش مبتنی بر نتایج پژوهش پیشین نگارنده است که سه سازه حضورپذیری، اجتماع‌پذیری و کیفیت محیط را به‌عنوان مؤلفه‌های اصلی تعاملات اجتماعی در فضاهای باز شهری معرفی کرده است. داده‌های پژوهش از طریق پرسشنامه ساخت‌یافته و برداشت میدانی در سه موقعیت متفاوت از یک پارک شهری در شهر بروجرد گردآوری و توسط نرم افزار SPSS تحلیل شد. برای تحلیل داده‌ها از رگرسیون خطی چندگانه و تحلیل اثرات تعاملی استفاده شد تا علاوه بر بررسی اثرات مستقیم شاخص‌ها، نقش اثرات ترکیبی و هم‌افزایانه آن‌ها در شکل‌گیری تعاملات اجتماعی نیز مورد ارزیابی قرار گیرد. <strong>نتایج و بحث:</strong> نتایج پژوهش نشان داد که نقش سازه‌های ادراکی در شکل‌گیری تعاملات اجتماعی وابسته به زمینه فضایی هر موقعیت است. در موقعیت اول، حضورپذیری و اجتماع‌پذیری به‌عنوان دو عامل مستقل، بیشترین تأثیر را بر تعاملات اجتماعی داشتند. در موقعیت دوم، اثر تعاملی این دو شاخص به مهم‌ترین عامل تبیین‌کننده تعاملات اجتماعی تبدیل شد. در موقعیت سوم نیز حضورپذیری در قالب عمق فضایی و شرایط اقلیمی، بیشترین نقش را در شکل‌گیری تعاملات اجتماعی ایفا کرد و نقش اجتماع‌پذیری کاهش یافت. <strong>نتیجه</strong>‌<strong>گیری:</strong> نتایج پژوهش نشان داد که تعاملات اجتماعی در فضاهای باز شهری حاصل اثرگذاری مستقل یک عامل خاص نیست، بلکه به نحوه برهم‌کنش سازه‌های ادراکی در بسترهای فضایی مختلف وابسته است. یافته‌ها آشکار ساخت که نقش حضورپذیری، اجتماع‌پذیری و کیفیت محیط در موقعیت‌های متفاوت تغییر می‌کند و الگوهای متنوعی از تعاملات اجتماعی را شکل می‌دهد. همچنین مشخص شد که حضورپذیری می‌تواند از دو مسیر متفاوت، یعنی دسترسی‌پذیری و خلوت‌پذیری، به تقویت تعاملات اجتماعی منجر شود. بر این اساس، تعاملات اجتماعی پدیده‌ای زمینه‌مند است که از رابطه میان سازمان فضایی، ادراک کاربران و شرایط محیطی شکل می‌گیرد؛ بنابراین ارتقای آن نیازمند رویکردی زمینه‌حساس و توجه هم‌زمان به کیفیت فضایی، تجربه ادراکی و الگوهای رفتاری کاربران است.