دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی 2476-5805 7 15 2025 12 22 Applying the political economy of land approach to urban planning کاربست رهیافت اقتصاد سیاسی زمین در برنامه‌ریزی شهری 1 15 106680 10.48308/sdge.2026.241743.1275 FA رسول رحمت زاده گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران بهزاد ملک پور اصل گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران غلامرضا کاظمیان گروه مدیریت شهری، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران Journal Article 2025 09 29 Introduction: Cities grow and develop under the influence of economic and political forces, and changes in urban spaces are more of a political-economic phenomenon than a natural process. Urban planning, as a discipline that deals with urban development, is not limited to physical and technical aspects but is also shaped by social, economic, and political contexts. One major criticism of urban planning is the focus on technical issues and the lack of attention to the influence of key economic and political powers and actors in urban plans. Despite the importance of the political economy perspective in understanding and analyzing urban issues from the perspective of power in planning, this perspective has not yet been sufficiently conceptualized in planning scholarship. One possible reason is the complexity associated with applying this perspective, because political economy is an interdisciplinary science and is involved in various fields of knowledge, including economic, political, social, and management disciplines. Therefore, the present study attempts to examine and analyze the political economy of land approach, which addresses both the issues of power and political economy in planning while avoiding the complexities associated with the political economy of space perspective. To this end, the study analyzes existing research to propose a conceptual framework for explaining the political economy of land approach with an emphasis on urban planning. Materials and Methods: The study seeks to explain the political economy of land approach and explain its dimensions and components; Therefore, it adopts a descriptive-analytical design andit is applied in nature and qualitative in terms of data, and the data was collected using document analysis and literature review. The PRISMA guidelines were used to identify and extract research sources, and ultimately 42 studies were selected for analysis, including 17 domestic studies and 25 foreign studies. Data analysis was performed using thematic analysis and coding through MAXQDA software, and themes related to the political economy of land approach were identified. Results and Discussion: At the theoretical level, the political economy of land approach, which is considered a critical theory of urban planning, seeks to explain land developments that occur as a result of the actions of economic, social, and political powers and actors to accumulate capital through land. Based on this approach, urban land is a platform for capital accumulation and profit-making. This has led to the commodification of land, the consequences of which include inequality and class conflict, excessive urban growth and density, profiteering and land rent, and the destruction of urban cultural and natural heritage. At the analytical level, and based on the analysis of the content of the studies, this approach consists of two main dimensions: one; the political economy dimension and two; the urban land dimension. The components of the political economy dimension include: the motivation and interests of actors, the relationships between actors, and the way actors act, and the components of the land dimension include: land ownership, land exploitation, and land management and policy-making. Conclusion: This study aimed to present a clearer picture of the developments in urban land in the form of a political economy of land approach by reviewing the studies conducted, so that on the one hand, the mere attention of planning from a technical and specialized matter to the issues of power and influence of political economic actors and forces in urban issues is drawn more, and on the other hand, the complexity of the political economy of space perspective is reduced. To this end, by analyzing the studies conducted in this area, a conceptual framework was presented to explain the political economy of land approach in urban planning. Based on the results of the research, the political economy of land approach focuses on identifying key actors and their relationships with each other (cooperation or competition) who, using their power and methods of action, pursue their interests and motivations by influencing the components of land, namely ownership, exploitation, management and policy-making of land, this process has led to the commodification of land. مقدمه: شهرها تحت تأثیر کنش‌های نیروهای اقتصادی و سیاسی رشد و توسعه می‌یابند و دگرگونی‌ها در فضاهای شهری بیش از آنکه یک فرایند طبیعی باشد، یک پدیده اقتصادی سیاسی است. برنامه‌ریزی شهری به عنوان رشته‌ای که با توسعه شهر سروکار دارد، تنها به جنبه کالبدی و فنی محدود نمی‌شود بلکه در بستر اجتماعی، اقتصادی و سیاسی شکل می‌گیرد. یکی از نقدهای مطرح به برنامه‌ریزی، تمرکز بر مباحث فنی و کم‌توجهی به تأثیر قدرت‌ها و بازیگران اقتصادی و سیاسی کلیدی در برنامه‌های شهری است. باوجود اهمیت دیدگاه اقتصاد سیاسی در جهت درک و تحلیل مسائل شهری از منظر قدرت در برنامه‌ریزی، این دیدگاه هنوز در مطالعات برنامه‌ریزی به‌روشنی تبیین نشده است. یکی از دلایل این امر را می‌توان پیچیدگی به‌کارگیری این دیدگاه دانست، زیرا اقتصاد سیاسی دانشی میان‌رشته‌ای بوده و با حوزه‌های مختلف دانشی از جمله رشته‌های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و مدیریتی درگیر است. از‌این‌رو در مطالعه حاضر تلاش می‌شود رهیافت اقتصاد سیاسی زمین که هم به مباحث قدرت و اقتصاد سیاسی در برنامه‌ریزی می‌پردازد و هم پیچیدگی‌های دیدگاه اقتصاد سیاسی فضا را ندارد، مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد. بدین منظور با تحلیل پژوهش‌های انجام شده در این حوزه تلاش می‌شود چهارچوب مفهومی برای تبیین رهیافت اقتصاد سیاسی زمین با تأکید بر برنامه‌ریزی شهری ارائه گردد. مواد و روش‌ها: ازآنجایی‌که مطالعه حاضر به دنبال تبیین رهیافت اقتصاد سیاسی زمین و تشریح ابعاد و مؤلفه‌های آن است؛ لذا از نوع توصیفی - تحلیلی است و به لحاظ هدف کاربردی و با توجه به نوع داده‌ها، کیفی بوده و داده‌ها با روش اسنادی و کتابخانه‌ای گردآوری شده است. برای شناسایی و استخراج منابع پژوهش از دستورالعمل پریزما استفاده شد که در نهایت 42 مطالعه برای انجام تحلیل انتخاب شد که 17 مطالعه داخلی و 25 مطالعه خارجی را شامل می‌شود. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون و از طریق نرم‌افزار مکس کیو دا کدگذاری و مضمون‌های مربوط به رهیافت اقتصاد سیاسی زمین شناسایی شده است. نتایج و بحث: در سطح نظری رهیافت اقتصاد سیاسی زمین که در دسته نظریات انتقادی برنامه‌ریزی شهری محسوب می‌شود، به دنبال تبیین تحولات زمین است که در نتیجه کنش قدرت‌ها و بازیگران اقتصادی، اجتماعی و سیاسی برای انباشت سرمایه در زمین رخ می‌دهد. مبتنی بر این رهیافت، زمین شهری بستری برای انباشت سرمایه و کسب سود است. این امر موجب کالایی‌سازی زمین شده که از جمله پیامدهای آن می‌توان به نابرابری و تضاد طبقاتی، رشد و تراکم بی‌رویه شهری، سوداگری و رانت زمین و تخریب میراث فرهنگی و طبیعی شهری اشاره کرد. در سطح تحلیلی و بر اساس تحلیل مضمون مطالعات، این رهیافت از دو بعد اصلی تشکیل شده است، یک؛ بعد اقتصاد سیاسی و دو؛ بعد زمین‌شهری. مؤلفه‌های بعد اقتصاد سیاسی عبارت‌اند از: انگیزه و منافع بازیگران، روابط میان بازیگران و شیوه عمل بازیگران و مؤلفه‌های بعد زمین نیز شامل: مالکیت زمین، بهره‌برداری زمین و مدیریت و سیاست‌گذاری زمین. نتیجه‌گیری: در مطالعه حاضر تلاش شد تا با مرور مطالعات انجام شده تصویری دقیق‌تر از تحولات در زمین شهر در قالب رهیافت اقتصاد سیاسی زمین ارائه شود تا از یک‌سو توجه صرف برنامه‌ریزی از یک امر فنی و تخصصی به مباحث قدرت و تأثیر بازیگران و نیروهای اقتصادی سیاسی در موضوعات شهری بیشتر جلب شود و از سوی دیگر پیچیدگی دیدگاه اقتصاد سیاسی فضا را کاهش دهد. بدین منظور با تحلیل مطالعات انجام شده در این حوزه چهارچوب مفهومی برای تبیین رهیافت اقتصاد سیاسی زمین در برنامه‌ریزی شهری ارائه شد. بر اساس نتایج پژوهش، رهیافت اقتصاد سیاسی زمین تمرکز بر شناسایی بازیگران کلیدی و ارتباطشان باهم (همکاری یا رقابت) دارد که با استفاده از قدرت و شیوه عمل خود، منافع و انگیزه‌های خود را با تأثیرگذاری در مؤلفه‌های زمین یعنی مالکیت، بهره‌برداری و مدیریت و سیاست‌گذاری زمین، دنبال می‌کنند که موجب کالایی‌سازی زمین شده است.

https://egsdejournal.sbu.ac.ir/article_106680_952033d864c5a3c0f3da293035812f55.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی 2476-5805 7 15 2025 12 22 Assessing the Impact of Tehran's Grand Mosalla on the Development of Surrounding Urban Neighborhoods Case Study: Abbas Abad Neighborhood بررسی اثرگذاری مصلای بزرگ تهران بر توسعه محلات شهری پیرامون نمونه موردی؛ محله عباس‌آباد 16 37 106561 10.48308/sdge.2025.240040.1264 FA فروغ اسکندری نسب گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی،شهر تهران، ایران علی شماعی گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی،شهر تهران، ایران حبیب اله فصیحی گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی،شهر تهران، ایران Journal Article 2025 06 12 Introduction: Urban development is a multidimensional concept and a dynamic process that operates beyond the mere physical growth of the city, where social interactions play a key role in shaping and advancing the city. This concept, emphasizing creative and people-centered aspects, seeks to create dynamic and vibrant urban spaces that are formed around the needs and desires of citizens. This study aims to analyze the impacts of the Tehran Grand Mosalla on the development of the Abbas-Abad neighborhood and to contribute to theoretical discussions on sustainable urban development. Materials and Methods: In terms of methodology, this research adopts a mixed-methods approach. Data were collected from two main sources: literature resources (including books, articles, reports, and theses) and survey data. A researcher-developed questionnaire with 40 items and a 5-point scale was designed to assess the economic, social, cultural, and environmental dimensions of Mosalla's impacts. The statistical population consisted of 115,930 households residing in Abbas-Abad neighborhood, and the sample size was determined to be 384 individuals using Cochran's formula with a 95% confidence coefficient. Data were analyzed using t-tests and regression analysis in SPSS. Results and Discussion: The findings showed that Tehran Grand Mosalla has had significant positive impacts on the physical, economic, social, and environmental dimensions of Abbas-Abad neighborhood. In the physical dimension, improvement of transportation infrastructure (4.43), sidewalks and drainage (4.12), and electricity infrastructure (4.12) were among the most significant improvements. In the economic dimension, expansion of commercial activities (4.19) and growth of employment opportunities (3.59) were observed. In the social dimension, increased social interactions (4.20) and better access to public transportation (3.74) were among the positive impacts. In the environmental dimension, improvement of neighborhood cleanliness (4.23) and waste management (3.53) were among the achievements, but increased air pollution from 50 to 70 PPM and decreased per capita green space (from 3000 to 2500 square meters) are among the remaining challenges. Regression analysis showed that the impacts of Mosalla at the overall scale were not statistically significant (significance level 0.398), which indicates the need for more precise planning for fairer distribution of benefits and reduction of negative effects. Conclusion: Tehran Grand Mosalla as a major urban megaproject has had extensive and multidimensional impacts on Abbas-Abad neighborhood, encompassing economic, social, and environmental dimensions. In the economic dimension, this project has led to improvement of economic conditions, expansion of commercial activities, growth of employment opportunities, and capital attraction, but in contrast, has significantly increased housing prices, nearly doubling them and negative impacts on traditional markets, creating challenges for some residents. In the social dimension, Mosalla has contributed to strengthening social interactions, increasing residents' sense of belonging, improving educational opportunities, better access to public transportation, and increasing sense of place, but in contrast, increased traffic and decreased neighborhood security remain important challenges that require special attention. In the environmental dimension, residents reported relatively positive perceptions, and improvement of neighborhood cleanliness and waste management have been positive achievements, but significant increases in air pollution and decreased per capita green space are serious environmental challenges that have created concerns for the neighborhood's future. Regression analysis showed that although Mosalla has had specific impacts on some aspects of the neighborhood, at the overall scale and in relation to all variables, these impacts have not been significant and are mostly concentrated in specific dimensions. The findings of this research are aligned with previous studies on urban megaprojects and show that without precise planning, these projects can lead to erosion of spatial identity. To achieve sustainable and balanced development in this area, future planning should be carried out with a multidimensional approach that, while strengthening the positive effects of the project, also actively controls and reduces negative consequences and distributes benefits more equitably. مقدمه: توسعه شهری: مفهومی چندبعدی و فرایندی پویاست که فراتر از رشد کالبدی صرف شهر عمل می‌کند و در آن ارتباطات و تعاملات اجتماعی نقش کلیدی در شکل‌گیری و پیشرفت شهر ایفا می‌کند این مفهوم با تأکید بر جنبه‌های خلاقانه و مردم‌محور، به دنبال ایجاد فضاهای شهری پویا و سرزنده است که با محوریت نیازها و خواسته‌های شهروندان شکل می‌گیرند این پژوهش با هدف تحلیل تأثیرات مصلای بزرگ تهران بر توسعه محله عباس‌آباد و کمک به غنای مبانی نظری و توسعه پایدار شهری انجام شده است. مواد و روش‌ها: از نظر روش‌شناسی، این پژوهش از نوع (کیفی و کمی) است. داده‌ها از دو منبع اصلی گردآوری شده‌اند: منابع کتابخانه‌ای (شامل کتاب‌ها، مقالات، گزارش‌ها و پایان‌نامه‌ها) و داده‌های پیمایشی. پرسشنامه محقق‌ساخته با ۴۰ گویه و طیف ۵ گزینه‌ای برای ارزیابی ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست‌محیطی تأثیرات مصلی طراحی شد. جامعه آماری شامل ۱۱۵,۹۳۰ خانوار ساکن در محله عباس‌آباد بوده و حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران و با ضریب اطمینان ۹۵ درصد، ۳۸۴ نفر تعیین شد. داده‌ها با استفاده از آزمون تی تست و رگرسیون در نرم‌افزار SPSS تحلیل شدند. نتایج و بحث: یافته‌ها نشان دادند که مصلای تهران تأثیرات مثبت قابل توجهی بر ابعاد کالبدی، اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی محله عباس‌آباد داشته است. در بعد کالبدی، بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل (43/4)، جدول‌بندی و زهکشی (12/4) و زیرساخت‌های برق (12/4) از دستاوردهای مهم بودند. در بعد اقتصادی، گسترش فعالیت‌های تجاری (19/4) و رشد فرصت‌های اشتغال (59/3) مشاهده شد. در بعد اجتماعی، افزایش تعاملات اجتماعی (20/4) و دسترسی بهتر به وسایل نقلیه عمومی (74/3) از تأثیرات مثبت بودند. در بعد زیست‌محیطی، بهبود نظافت محله (23/4) و مدیریت پسماند (53/3) از دستاوردها بودند، اما افزایش آلودگی هوا از ۵۰ به ۷۰ PPM و کاهش سرانه فضای سبز (از ۳۰۰۰ به ۲۵۰۰ مترمربع) از چالش‌های باقی‌مانده هستند. تحلیل رگرسیونی نشان داد که تأثیرات مصلی در مقیاس کلی چندان معنادار نبوده‌اند (سطح معناداری 398/0) که بیانگر نیاز به برنامه‌ریزی دقیق‌تر برای توزیع عادلانه‌تر منافع و کاهش اثرات منفی است. نتیجه‌گیری: مصلای بزرگ تهران به‌عنوان یک مگاپروژه شهری تأثیرات گسترده و چندبعدی بر محله عباس‌آباد داشته است که شامل ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی می‌شود. در بعد اقتصادی، این پروژه موجب بهبود شرایط اقتصادی، گسترش فعالیت‌های تجاری، رشد فرصت‌های اشتغال و جذب سرمایه شده، اما در مقابل افزایش چشمگیر قیمت مسکن که تقریباً دو برابر شده و تأثیر منفی بر بازارهای سنتی را به همراه داشته و برای برخی ساکنان چالش‌هایی ایجاد کرده است. در بعد اجتماعی، مصلی به تقویت تعاملات اجتماعی، افزایش حس تعلق ساکنان، بهبود فرصت‌های ادامه تحصیل، دسترسی بهتر به وسایل نقلیه عمومی و افزایش حس مکان کمک کرده، ولی در مقابل افزایش ترافیک و کاهش امنیت محله از چالش‌های مهم باقی‌مانده هستند که نیاز به توجه ویژه دارند. در بعد زیست‌محیطی، ساکنان ارزیابی نسبتاً مطلوبی داشته‌اند و بهبود نظافت محله و مدیریت پسماند از دستاوردهای مثبت بوده، اما افزایش قابل توجه آلودگی هوا و کاهش سرانه فضای سبز از چالش‌های جدی زیست‌محیطی هستند که نگرانی‌هایی برای آینده محله ایجاد کرده‌اند. تحلیل رگرسیونی نشان داد که اگرچه مصلی تأثیرات خاصی بر برخی جنبه‌های محله داشته، اما در مقیاس کلی و در ارتباط با تمام متغیرها این تأثیرات معنادار نبوده و بیشتر در ابعاد خاصی متمرکز است. یافته‌های این پژوهش با مطالعات قبلی در مورد مگاپروژه‌های شهری همسو بوده و نشان می‌دهد که بدون برنامه‌ریزی دقیق، این پروژه‌ها می‌توانند به تخریب هویت فضایی منجر شوند. برای دستیابی به توسعه پایدار و متوازن در این منطقه، برنامه‌ریزی‌های آینده باید با رویکردی چندبعدی انجام شود که ضمن تقویت اثرات مثبت پروژه، به کنترل و کاهش فعال پیامدهای منفی نیز بپردازد و منافع را به طور عادلانه‌تر توزیع کند.

https://egsdejournal.sbu.ac.ir/article_106561_7797265a95077f0449c933ebff88c909.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی 2476-5805 7 15 2025 12 22 Explaining Historical Identity and Cultural Landscape in Urban Tourism Development: A Case Study of Maragheh City تبیین هویت تاریخی و منظر فرهنگی در توسعه گردشگری شهری: مطالعه موردی شهر مراغه 38 53 106654 10.48308/sdge.2026.242673.1283 FA رقیه سعیدی گروه شهرسازی، واحد مرند، دانشگاه آزاد اسلامی، مرند، ایران علی آذر گروه شهرسازی و معماری، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران کریم حسین زاده دلیر گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد مرند، دانشگاه آزاد اسلامی، مرند، ایران Journal Article 2025 11 28 Introduction: Historical identity and cultural landscape are among the most fundamental components shaping tourists’ experiences in historic cities. Any weakness in organizing these elements may lead to narrative discontinuity, visual fragmentation, and a decline in the overall quality of destination experience. Although Maragheh possesses valuable historical and cultural layers, the city faces a clear mismatch between the perceived importance of its identity-related elements and their actual performance within the urban environment. This gap is particularly evident in aspects such as the visual continuity of the historic fabric, interpretability of cultural markers, and the coherence of tourist pathways. Therefore, a systematic investigation of the role of historical identity and cultural landscape in the development of urban tourism in Maragheh is essential. This study aims to elucidate this role and to identify the managerial and planning priorities required to enhance tourist experience and strengthen the sense of place. Materials and Methods: This study investigates the role of historical identity and cultural landscape in the development of urban tourism in Maragheh using a quantitative–exploratory approach. The study adopts an applied research approach and follows a descriptive–analytical design, aiming to identify perceptual dimensions influencing tourists’ experiences through systematic data collection and statistical analysis. The statistical population includes tourists and visitors to historical areas of Maragheh. Because the exact population size was unknown, it was treated as infinite. Purposive sampling was adopted to ensure participation of individuals with direct experience of the historical urban fabric. The sample size was calculated using Cochran’s formula for infinite populations, with a 95 percent confidence level, a margin of error of 0.05, and a variance ratio of p = q = 0.5, resulting in 384 respondents. Data were collected through a structured questionnaire developed based on internationally recognized indicators related to historical identity and cultural landscape. Content validity was evaluated and confirmed through expert judgment by specialists in tourism, urban planning, and cultural heritage. Reliability was assessed using Cronbach’s alpha and composite reliability, with all values exceeding the acceptable threshold of 0.7. Data analysis was conducted in two stages. First, exploratory factor analysis was applied to identify latent constructs and assess relationships among variables. The Kaiser–Meyer–Olkin measure confirmed sampling adequacy, and Bartlett’s test of sphericity indicated data suitability. Second, Importance–Performance Analysis was used to identify gaps between perceived importance and actual performance of key attributes. Statistical analyses were performed using SPSS. Results and Discussion: The findings indicate that historical identity and cultural landscape constitute the most influential components shaping the tourism experience in Maragheh. EFA revealed a coherent and meaningful structure comprising indicators such as historical legibility, identity narrative, identity distinctiveness, landscape legibility, spatial narrative, visual coherence, quality of spatial experience, cultural engagement, destination image, and urban symbols. The IPA results demonstrated that, despite their high perceived importance, several indicators—including identity narrative, spatial narrative, identity distinctiveness, and urban signage—exhibited lower-than-expected performance and require urgent intervention. Conversely, indicators such as historical legibility, landscape legibility, destination image, and quality of spatial experience performed satisfactorily and should be maintained and strengthened. Conclusion: The study concludes that successful tourism development in Maragheh depends on integrating historical identity and cultural landscape into a coherent, readable, and narrative-driven visitor experience. Enhancing visual coherence, redesigning the signage system, improving identity narratives, and enriching cultural engagement are essential priorities. Overall, the findings emphasize that coordinated management of identity and landscape components is vital to strengthening the city’s tourism potential. مقدمه: هویت تاریخی و منظر فرهنگی از بنیادی‌ترین عناصر شکل‌دهنده تجربه گردشگران در شهرهای تاریخی به شمار می‌آیند و هرگونه ضعف در سازمان‌دهی آن‌ها می‌تواند به گسست روایی، ناپیوستگی بصری و افت کیفیت تجربه مقصد منجر شود. شهر مراغه، با وجود برخورداری از لایه‌های ارزشمند تاریخی و فرهنگی، با چالشی مواجه است که در آن میان «اهمیت ادراکی» عناصر هویتی و «کارکرد واقعی» آن‌ها در فضای شهری فاصله‌ای محسوس دیده می‌شود. این شکاف به‌ویژه در زمینه‌هایی همچون تداوم بصری بافت تاریخی، حضور مؤثر نشانه‌های فرهنگی و خوانایی مسیرهای گردشگری نمود بیشتری دارد. از این رو، بررسی نظام‌مند نقش هویت تاریخی و منظر فرهنگی در توسعه گردشگری شهری مراغه ضروری است. هدف پژوهش حاضر تبیین این نقش و تعیین اولویت‌های مدیریتی و برنامه‌ریزی لازم برای ارتقای تجربه گردشگران و تقویت هویت مکان است. مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش هویت تاریخی و منظر فرهنگی در توسعه گردشگری شهری مراغه و با بهره‌گیری از رویکرد کمّی ـ اکتشافی انجام شده است. این تحقیق از نظر ماهیت کاربردی و از حیث روش، توصیفی ـ تحلیلی است و تلاش می‌کند سازه‌های ادراکی مؤثر بر تجربه گردشگران را بر اساس داده‌های میدانی معتبر و تحلیل‌های آماری قابل اتکا شناسایی و تبیین کند. جامعه آماری پژوهش شامل گردشگران و بازدیدکنندگان فضاهای تاریخی شهر مراغه است که با توجه به نامشخص بودن حجم واقعی جامعه، به‌صورت نامحدود در نظر گرفته شد. نمونه‌گیری به روش هدفمند انجام گرفت تا تنها افرادی وارد مطالعه شوند که تجربه حضور در بافت تاریخی شهر را داشته باشند و بتوانند ارزیابی معتبری از مؤلفه‌های هویتی و منظری ارائه دهند. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران برای جوامع نامحدود، با سطح اطمینان ۹۵ درصد، خطای مجاز ۰٫۰۵ و نسبت واریانس p=q=0.5، برابر با ۳۸۴ نفر تعیین شد. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه‌ای ساخت‌یافته بود که بر اساس شاخص‌ها و ابعاد معتبر بین‌المللی مرتبط با هویت تاریخی و منظر فرهنگی طراحی شد. روایی محتوایی پرسشنامه از طریق نظرخواهی از متخصصان حوزه گردشگری، طراحی شهری و میراث فرهنگی تأیید گردید. پایایی ابزار با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی ارزیابی شد که مقادیر به‌دست‌آمده همگی بیش از ۰٫۷ بودند و از اعتمادپذیری مناسب ابزار حکایت دارند. تحلیل داده‌ها در دو مرحله انجام شد. ابتدا تحلیل عاملی اکتشافی به‌منظور شناسایی سازه‌های پنهان و روابط میان متغیرها اجرا گردید. در ادامه، تحلیل اهمیت–عملکرد برای تعیین شکاف میان اهمیت ادراکی و عملکرد مؤلفه‌ها به کار رفت. کلیه تحلیل‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS انجام شد و نتایج مبنای ارائه اولویت‌های مدیریتی و راهبردهای پیشنهادی قرار گرفت. نتایج و بحث: یافته‌های پژوهش نشان داد هویت تاریخی و منظر فرهنگی مهم‌ترین عوامل شکل‌دهنده تجربه گردشگران مراغه هستند و ساختاری یکپارچه مبتنی بر خوانایی تاریخی، روایت هویتی، انسجام بصری، تمایز هویتی، کیفیت تجربه فضا و نمادهای شهری ایجاد می‌کنند. نتایج تحلیل اهمیت–عملکرد نشان داد بسیاری از این شاخص‌ها، با وجود اهمیت بالا، از عملکرد مطلوب برخوردار نیستند و به‌ویژه روایت هویتی، روایت فضایی، تمایز هویتی و نشانه‌گذاری شهری نیازمند اقدام فوری‌اند. در مقابل، خوانایی تاریخی، خوانایی منظر و تصویر مقصد عملکرد قابل‌قبولی دارند. این یافته‌ها تأکید می‌کند که توسعه گردشگری مراغه مستلزم سازمان‌دهی روایت‌محور و منسجم عناصر هویتی و منظری است. نتیجه‌گیری: نتیجه‌گیری پژوهش نشان می‌دهد توسعه گردشگری شهری مراغه زمانی حاصل می‌شود که هویت تاریخی و منظر فرهنگی در قالب روایتی یکپارچه، خوانا و منسجم سامان یابند. تقویت انسجام بصری، بازطراحی نظام نشانه‌گذاری، ارتقای کیفیت روایت هویتی و بهبود تجربه فرهنگی گردشگران از ضرورت‌های اصلی هستند. نتایج تأکید می‌کند که موفقیت برنامه‌ریزی گردشگری در مراغه وابسته به مدیریت هماهنگ عناصر هویتی و منظری و بازنمایی آن‌ها در چارچوب تجربه‌ای منسجم است.

https://egsdejournal.sbu.ac.ir/article_106654_6957cf74dfe13612ca209311ba4269d1.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی 2476-5805 7 15 2025 12 22 A Comprehensive Analysis of Urban Livability with a Focus on Housing Indicators (Case Study of the Sixteen Neighborhoods of Jiroft City) تحلیل وضعیت زیست‌پذیری شهری با تأکید بر شاخص‌های مسکن (مطالعه موردی: محلات شانزده‌گانه شهر جیرفت) 54 68 106464 10.48308/sdge.2025.239806.1253 FA حمیدرضا رخشانی نسب گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. زهرا سالاری گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. 0009-0005-8353-3746 Journal Article 2025 05 05 Introduction: The rapid growth of the global population, coupled with the rising demand for essential services across sectors such as health, education, and employment, has made housing one of the most pressing global challenges. Housing is no longer limited to the notion of a physical shelter but is increasingly understood as a multidimensional concept that encompasses the entire residential environment. This includes access to vital services and infrastructure that collectively contribute to household well-being and urban sustainability. Factors such as safety, functional land use, environmental quality, place attachment, and spatial identity are pivotal in shaping the overall livability of urban spaces. As a fundamental determinant of urban livability, housing significantly affects the quality of life for urban residents. This study investigates the level of urban livability in Jiroft city, with an explicit emphasis on housing-related indicators across its sixteen neighborhoods. Materials and Methods: Methodologically, the research is applied in nature and employs a descriptive-analytical design. Drawing from an extensive body of of relevant literature, a comprehensive model was developed that frames housing livability within four key dimensions: economic, social, physical-spatial, and environmental. Based on Cochran's sampling formula, a total of 390 structured questionnaires were distributed among households within the sixteen neighborhoods of Jiroft to collect primary data. To analyze the collected data, the study applied the COCOSO (Combined Compromise Solution) method—an advanced multi-criteria decision-making technique known for its capacity to integrate multiple indicators in complex urban analyses. Furthermore, Shannon’s Entropy method was employed to objectively assign weights to each criterion based on their informational significance. To map and visualize spatial patterns of livability, Geographic Information Systems (GIS) were used, allowing for the detailed identification of disparities in housing conditions and livability levels across the city. Results and Discussion: The analytical results reveal considerable variation in housing livability among Jiroft’s neighborhoods. In the initial evaluation strategy (Ka), Neighborhood 11 achieved the highest livability score (5.92), followed by Neighborhoods 4 (4.54) and 13 (4.44). Conversely, under the final strategy (K), Neighborhoods 15, 16, and 8 were found to be the least livable, with respective scores of -0.87, -1.03, and -1.11. These findings point to significant spatial inequalities that pose a challenge to inclusive urban development if left unaddressed. The study highlights the critical role of spatial diagnostics and multi-criteria assessment tools in urban planning. By identifying areas with poor housing livability, urban policymakers and planners can design targeted interventions aimed at reducing inequalities and enhancing livability for all residents. Conclusion: The study not only offers a replicable methodological framework for similar urban contexts but also underscores the importance of evidence-based decision-making in promoting spatial justice and sustainable urban development. The integration of COCOSO and Shannon’s Entropy methods with GIS mapping provides a robust analytical toolset for diagnosing urban disparities and guiding policy interventions. Ultimately, the study advocates for inclusive planning strategies that prioritize housing equity and improve the overall quality of life in urban environments. مقدمه: رشد سریع جمعیت جهانی و افزایش تقاضا برای خدمات اساسی در حوزه‌هایی مانند سلامت، آموزش و اشتغال، مسکن را به یکی از چالش‌های مهم در سطح بین‌المللی تبدیل کرده است. امروزه مسکن صرفاً به‌عنوان یک سرپناه فیزیکی تلقی نمی‌شود، بلکه به‌عنوان مفهومی چندبُعدی شناخته می‌شود که کل محیط سکونتی را در بر می‌گیرد و شامل دسترسی به خدمات و زیرساخت‌های حیاتی برای رفاه خانوار و پایداری شهری است. عواملی نظیر امنیت، نوع کاربری زمین، کیفیت محیط‌زیست، حس تعلق و هویت مکانی، نقش مهمی در شکل‌گیری زیست‌پذیری شهری ایفا می‌کنند. این پژوهش با هدف بررسی وضعیت زیست‌پذیری شهری در شهر جیرفت، با تمرکز ویژه بر شاخص‌های مرتبط با مسکن در شانزده محله این شهر انجام شده است. مواد و روش‌ها: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش‌شناسی، توصیفی-تحلیلی است. با بهره‌گیری از منابع نظری گسترده، مدلی جامع تدوین شد که زیست‌پذیری مسکن را در چهار بُعد اقتصادی، اجتماعی، کالبدی-فضایی و زیست‌محیطی تعریف می‌کند. برای جمع‌آوری داده‌های اولیه، با استفاده از فرمول کوکران، تعداد ۳۹۰ پرسش‌نامه ساختاریافته در میان خانوارهای ساکن در شانزده محله شهر جیرفت توزیع شد. برای تحلیل داده‌ها، از روش تصمیم‌گیری چندمعیاره COCOSO استفاده شد که توانایی تلفیق شاخص‌های متعدد در تحلیل‌های پیچیده شهری را دارد. همچنین، روش آنتروپی شانون برای وزن‌دهی عینی به هر معیار بر اساس اهمیت اطلاعاتی آن به کار گرفته شد. به‌منظور ترسیم و تحلیل الگوهای فضایی زیست‌پذیری، از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) استفاده شد که امکان شناسایی دقیق تفاوت‌های فضایی در شرایط مسکن و سطح زیست‌پذیری در سطح شهر را فراهم ساخت. نتایج و بحث: نتایج تحلیلی پژوهش نشان‌دهنده تفاوت‌های قابل توجه در زیست‌پذیری مسکن میان محلات مختلف شهر جیرفت است. در راهبرد اولیه (Ka)، محله ۱۱ با امتیاز ۵٫۹۲ در رتبه نخست، محله ۴ با امتیاز ۴٫۵۴ در رتبه دوم و محله ۱۳ با امتیاز ۴٫۴۴ در رتبه سوم قرار گرفتند. در مقابل، در راهبرد نهایی (K)، محله‌های ۱۵، ۱۶ و ۸ به ترتیب با امتیازات ۰٫۸۷-، ۱٫۰۳- و ۱٫۱۱-، به‌عنوان کم برخوردارترین محلات از نظر زیست‌پذیری مسکن شناسایی شدند. این یافته‌ها بیانگر وجود نابرابری‌های فضایی چشمگیر هستند که در صورت عدم رسیدگی، می‌توانند مانعی جدی در مسیر توسعه فراگیر شهری باشند. نتیجه‌گیری: این پژوهش نقش حیاتی ابزارهای تشخیصی فضایی و روش‌های ارزیابی چندمعیاره را در برنامه‌ریزی شهری برجسته می‌سازد. با شناسایی محلاتی که از نظر زیست‌پذیری مسکن در وضعیت نامطلوبی قرار دارند، سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان شهری می‌توانند مداخلات هدفمند طراحی کنند که به کاهش نابرابری‌ها و ارتقای زیست‌پذیری برای همه ساکنان منجر شود. این تحقیق نه‌تنها چارچوبی قابل تکرار برای شهرهای مشابه ارائه می‌دهد، بلکه بر اهمیت تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد در تحقق عدالت فضایی و توسعه پایدار شهری تأکید دارد.

https://egsdejournal.sbu.ac.ir/article_106464_f0a711dcbffb2a27c267bb5de9251373.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی 2476-5805 7 15 2025 12 22 Impact of Physical and Social Work Environment on Employees’ Creativity (Case study: Khorasan Science and Technology Park) تأثیر محیط کالبدی و اجتماعی کار بر خلاقیت کارکنان (مطالعه موردی: پارک علم و فناوری خراسان) 69 86 106543 10.48308/sdge.2025.240661.1269 FA محمدباقر فراحی گروه مهندسی معماری و شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران سارا دادپور گروه مهندسی معماری و شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران 0000-0002-9628-9202 Journal Article 2025 07 12 Introduction: Today, organizations and companies, like living organisms, need to adapt to and cope with challenging work environments. The need to reform bureaucratic processes, maintain competitive advantages, and produce new products and ideas, at both the micro and macro levels, has increased attention toward the need for efficient and creative human resources. Creativity, defined as the potential to develop new processes and modify existing ones, can be one of the most important employee competencies. On the other hand, employee creativity is influenced by a set of different physical, social, and individual factors. Among these, individual creativity is associated with the physical work environment and individuals’ spatial and architectural perception, and the production of ideas. Factors related to the architecture and design of the work environment are of great importance in influencing individual creativity. These factors interact with social and individual dimensions in shaping creativity. Therefore, this study aims to analyze the physical work environment's effect on the individual creativity of employees. Other goals of the research are to examine the mediating role of the social environment and the moderating role of individual factors in the impact of the physical environment on the creativity model. Materials and Methods: The research approach is quantitative, the research strategy is a cross-sectional survey, and the study is applied in nature. Using content analysis of related articles, the research conceptual framework was developed. Quantitative data were gathered using a self-report questionnaire. The initial reliability of the questionnaire was confirmed by Cronbach's alpha coefficient (α = 0.921), and several academic experts approved the questionnaire's face validity. The sample size was determined by the "Daniel Super" method, and the final sample size included 285 respondents who were selected from the employees of knowledge-based companies in the Khorasan Science and Technology Park through convenience sampling. Science and technology parks are a kind of accelerator and expander of the relationship between science, industry, and the environment to pay more attention to creativity. Quantitative data analysis was performed using SPSS 26 software for data screening and preprocessing, exploratory factor analysis and factor extraction, and Amos 24 for confirmatory factor analysis, full structural equation modeling, and hypothesis testing. In exploratory factor analysis, the principal component extraction method and Promax rotation were used. The mediating role of social factors in the effect of physical environment on creativity was tested using the bootstrapping method, and the moderation test of individual factors, including age, work experience, and extraversion, was performed using the multigroup method. Results and Discussion: In the principal component analysis, the three components of social environment, individual creativity, and physical environmentexplained 56.44% of the total variance. According to the research findings, the effect of the physical work environment on the social environment was significant (β = 0.672, p-value = 0.001). Although the direct effect of the physical environment on individual creativity was not significant (β = 0.179, p-value = 0.096), its total effect on creativity (β = 0.506, p-value = 0.000) and its indirect effect through the full mediation of the social environment (β = 0.319, p-value = 0.001) were significant. The research model explained 37% of the changes in individual creativity and 45% of the changes in the social environment. Also, experienced employees (β = 0.818) perceived the workplace social atmosphere as more strongly influenced (p-value = 0.035) by the physical characteristics of the company than novice employees (β = 0.478). Conclusion: Physical workplace factors influence the individual creativity of employees through the mediation of the social environment and by moderating the work experience. Several strategies have been proposed to increase individual creativity. Social strategies include creating more dynamic environments with a greater sense of freedom, creating opportunities for discussion, and facilitating the necessary communication. Physical strategies include having a workspace with decorative and ornamental sections, color-responsive workspace design tailored to user needs, and employees’ participation in choosing the layout and equipment of the workplace. مقدمه: امروزه سازمانها و شرکت‌ها همچون موجودات زنده، به تطبیق‌پذیری و مبارزه با فضای پرچالش کاری نیاز دارند. نیاز به اصلاح روندهای بروکراتیک، حفظ مزایای رقابتی و توان تولید محصولات و ایدههای نو، در سطح خرد یا کلان توجه به حضور نیروی انسانی کارآمد و خلاق را هرروز بیشتر میکند. خلاقیت در معنای پتانسیلی برای ایجاد روندهای نو و اصلاح روندهای موجود، می‌تواند از مهمترین شایستگیهای کارکنان ‌باشد. از طرفی خلاقیت کارکنان تحت تأثیر مجموعهای از عوامل مختلف کالبدی، اجتماعی و فردی است. از این بین خلاقیت فردی مرتبط با محیط کالبدی کار، درک هنری و معمارانه افراد از فضا و تولید ایدهها است. عوامل مرتبط با معماری و طراحی محیط کار، اهمیت بالایی در تأثیرگذاری بر خلاقیت فردی دارند و در این تأثیرگذاری، با عوامل اجتماعی و فردی نیز برهم‌کنش دارند. لذا هدف اصلی پژوهش تحلیل تأثیر محیط کالبدی کار بر خلاقیت فردی کارکنان است. اهداف دیگر پژوهش شامل بررسی نقش میانجی محیط اجتماعی و نقش تعدیلگر عوامل فردی در مدل تأثیر محیط کالبدی بر خلاقیت می‌گردد. مواد و روش‌ها: رویکرد پژوهش کمی، راهبرد پژوهش پیمایش مقطعی و نوع تحقیق، کاربردی ‌است. با استفاده از تحلیل محتوای مقالات مرتبط، چارچوب مفهومی پژوهش تدوین شد. جمعآوری دادههای کمی به‌وسیله‌ی پرسشنامه خوداظهاری تک‌برگی انجام گردید. پایایی اولیه پرسشنامه با ضریب آلفای کرونباخ (921/0 = α) و روایی صوری پرسشنامه نیز توسط تعدادی از اساتید دانشگاه تأیید گردید. حجم نمونه به روش «دانیل سوپر» تعیین گردید و حجم نهایی نمونه شامل 285 نفر پاسخ‌دهنده بود که از بین کارکنان شرکتهای دانش‌بنیان پارک علم و فناوری خراسان رضوی به صورت در دسترس انتخاب شدند. پارکهای علم و فناوری به نوعی شتاب‌دهنده و گسترش‌دهنده رابطه علم و صنعت و محیطی برای پرداخت هر چه بیشتر به خلاقیت است. تحلیل دادههای کمی با نرم‌افزار SPSS26 برای غربالگری و پیشپردازش دادهها، تحلیل عامل اکتشافی و استخراج عوامل و Amos24 برای تحلیل عامل تأییدی، مدل‌سازی معادلات ساختاریِ کامل و آزمون فرضیات انجام شد. در تحلیل عامل اکتشافی، از روش استخراج مؤلفههای اصلی و چرخش پرومکس استفاده گردید. آزمون نقش میانجی عوامل اجتماعی در تأثیر محیط کالبدی بر خلاقیت، با روش بوت‌استرپینگ و آزمون تعدیلگری عوامل فردی شامل سن، تجربه کاری و میزان برونگرایی با روش چندگروهی صورت گرفت. نتایج و بحث: در تحلیل مؤلفه‌های اصلی، سه مؤلفه محیط اجتماعی، خلاقیت فردی و محیط کالبدی در مجموع 44/56 درصد از واریانس را تبیین کردند. با توجه به یافته‌های پژوهش، تأثیر محیط کالبدی کار بر محیط اجتماعی (672/ 0= β و 001/0 = p-value) معنادار بود. اگرچه تأثیر مستقیم محیط کالبدی بر خلاقیت فردی معنادار نشد (179/ 0= β و 096/0 = p-value) ولی تأثیر کامل آن بر خلاقیت (506/ 0= β و 000/0 = p-value) و تأثیر غیرمستقیم آن از طریق میانجی کامل محیط اجتماعی (319/ 0= β و 001/0 = p-value) معنادار بود. مدل پژوهش 37% تغییرات خلاقیت فردی و 45% تغییرات محیط اجتماعی را توضیح داد. همچنین، کارکنان با تجربه (818/ 0= β) به نسبت کارکنان تازه‌کار (478/0 = β)، جو اجتماعی محیط کار را بیشتر تحت تأثیر خصوصیات کالبدی شرکت درک کرده بودند (035/0 = p-value). نتیجه‌گیری: عوامل کالبدی محیط کار با میانجیگری محیط اجتماعی و تعدیلگری تجربه کاری بر خلاقیت فردی کارکنان تأثیرگذارند. راهبردهای متعدد در جهت افزایش خلاقیت فردی پیشنهاد شده است. راهبردهای اجتماعی شامل خلق محیطهای پویاتر، با احساس آزادی بیشتر، ایجاد فرصت بحث و تسهیل ارتباطات مورد نیاز می‌گردند. راهبردهای کالبدی شامل داشتن فضای کاری دارای بخشهای دکوری و تزئینی، محیط رنگارنگ بسته به مخاطب و کاربری آن و مشارکت کارکنان در انتخاب چیدمان و وسایل محیط کار میشوند.

https://egsdejournal.sbu.ac.ir/article_106543_43de17501859f1e14fd6926cca4d4813.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی 2476-5805 7 15 2025 12 22 A Comparative Study of the Impact of Urban Space Design on Citizens' Social Interactions in Tabriz بررسی تطبیقی تأثیرگذاری طراحی فضاهای شهری بر تعاملات اجتماعی شهروندان در شهر تبریز 87 104 106544 10.48308/sdge.2025.240828.1270 FA مسعود حق لسان گروه معماری و شهرسازی، واحد ایلخچی، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلخچی، ایران وحید رحمانی گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران داود خشنودی فر گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران Journal Article 2025 07 25 Introduction: In recent decades, rapid urbanization and physical changes in urban environments have had a significant impact on how citizens interact in public spaces and the quality of social interactions. Urban space is not merely a setting for everyday activities, but also plays a key role in the formation of collective identity, a sense of belonging, and social cohesion. Inappropriate design of public spaces can lead to reduced social interactions, increased individual isolation, and weakening of social capital in cities. Therefore, examining the impact of urban design elements on social interactions is an essential step towards achieving sustainable urban planning. Numerous national and international studies have examined the physical, social, and perceptual dimensions of urban spaces. Research studies have shown that dense and legible spatial structures are the basis for dynamic social interactions. The aim of this study is to examine the impact of spatial design features on the amount and type of social interactions in the city of Tabriz. Using a three-pronged approach including field studies, satellite imagery analysis, and spatial data modeling using a Geographic Information Systems (GIS), this study seeks to answer the question of which physical and spatial features facilitate or constrain social interactions in different types of urban spaces. This study uses spectral indices such as NDVI (Normalized Difference Vegetation Index) and NDBI (Normalized Building Index) to examine the role of vegetation and building density in promoting social activities. Materials and Methods: The study adopts a mixed-methods approach and includes field data collection (questionnaire), analysis of satellite images (Sentinel and Landsat), and spatial assessment using a geographic information system. The statistical population includes all citizens using four representative urban spaces (El-Goli Park, Valiasr Square, Tabriz Bazaar, and Shariati Street), which was estimated to be about 40,000 people based on the estimated active population in these spaces. Using the Cochran formula and considering a confidence level of 95% and an error level of 0.04 (more accurate) and accounting for invalid or incomplete responses, the sample size was determined to be 750 people, and the results were analyzed using SPSS. Results and Discussion: The results of structural equation modeling in SmartPLS software show that the three components of accessibility (b=0.41), green cover (b=0.37), and spatial legibility (β=0.22) have a significant effect on the growth of social facilities (R²=0.48). Satellite images show that El Goli Park with 65% green cover and a connectivity index of 0.75 has the highest levels, while Shariati Street with 15% green cover and connectivity of 0.45 has a weaker performance. Also, 35% of social characteristics are allocated to walking, followed by socializing with the highest and cultural activities with the lowest. Conclusion: The findings of this study indicate that the spatial and physical design of urban spaces plays an important role in enhancing or limiting social interactions between citizens. Urban environments with high levels of accessibility, green cover, and spatial integrity—such as El Goli Park—showed the highest levels of social interaction. Conversely, sparse and poorly equipped areas, such as Shariati Street, were associated with limited interaction. The integration of field data with satellite-derived indices NDVI and NDBI indices confirmed the effectiveness of remote sensing tools in assessing the socio-spatial quality of urban environments. In addition, demographic factors such as age, gender, and perceived safety significantly influence interaction patterns and should be considered in the design of public spaces. The results of this study can serve as a basis for informed decision-making in urban planning. This study demonstrates the importance of using scientific evidence in the decision-making process and can lead to the creation of a sustainable and efficient urban environment. As a result, applying these findings can support infrastructure planning and improve urban livability and improve the quality of life of citizens. مقدمه: در دهه‌های اخیر، رشد سریع شهرنشینی و تغییرات فیزیکی در محیط‌های شهری، تأثیر چشمگیری بر نحوه تعامل شهروندان در فضاهای عمومی و کیفیت ارتباطات اجتماعی گذاشته است. فضای شهری صرفاً بستر فعالیت‌های روزمره نیست، بلکه نقشی کلیدی در شکل‌گیری هویت جمعی، حس تعلق و انسجام اجتماعی ایفا می‌کند. طراحی نامناسب فضاهای عمومی می‌تواند به کاهش تعاملات اجتماعی، افزایش انزوای فردی و تضعیف سرمایه اجتماعی در شهرها منجر شود. ازاین‌رو، بررسی تأثیر عناصر طراحی شهری بر تعاملات اجتماعی، گامی ضروری در جهت تحقق برنامه‌ریزی شهری پایدار به شمار می‌آید. مطالعات متعدد در سطح ملی و بین‌المللی، ابعاد فیزیکی، اجتماعی و ادراکی فضاهای شهری را موردبررسی قرار داده‌اند. بررسی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که ساختارهای فضایی متراکم و قابل‌فهم، زمینه‌ساز تعاملات اجتماعی پویا هستند. هدف این پژوهش، بررسی تأثیر ویژگی‌های طراحی فضایی بر میزان و نوع تعاملات اجتماعی در شهر تبریز است. این پژوهش با بهره‌گیری از رویکردی سه‌گانه شامل مطالعات میدانی، تحلیل تصاویر ماهواره‌ای و مدل‌سازی داده‌های مکانی با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)، در پی یافتن پاسخ به این پرسش است که کدام ویژگی‌های فیزیکی و فضایی، تعاملات اجتماعی را در انواع مختلف فضاهای شهری تسهیل یا محدود می‌کنند. این مطالعه از شاخص‌های طیفی نظیر NDVI شاخص نرمال‌شده پوشش گیاهی و NDBI شاخص نرمال‌شده ساخت‌وساز برای بررسی نقش پوشش گیاهی و تراکم ساخت‌وساز در ارتقای فعالیت‌های اجتماعی بهره می‌گیرد. مواد و روش‌ها: روش تحقیق از نوع ترکیبی بوده و شامل گردآوری داده‌های میدانی (پرسش‌نامه)، تحلیل تصاویر ماهواره‌ای (سنتینل و لندست) و ارزیابی مکانی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی است. جامعه آماری شامل کلیه شهروندان استفاده‌کننده از چهار فضای شاخص شهری (پارک ائل‌گلی، میدان ولیعصر، بازار تبریز و خیابان شریعتی) است که بر اساس برآورد جمعیت فعال در این فضاها حدود 40,000 نفر تخمین زده شد. با استفاده از فرمول کوکران و با در نظر گرفتن سطح اطمینان 95٪ و سطح خطای 0.04 (دقت بیشتر) و در نظر گرفتن میزان پرسش‌نامه‌های مخدوش حجم نمونه 750 نفر تعیین شد و با استفاده از نرم‌افزار Spss تحلیل نتایج انجام شده است. نتایج و بحث: نتایج حاصل از مدل‌سازی معادلات ساختاری نشان داد که سه مؤلفه دسترسی‌پذیری (β=0.41)، پوشش سبز (β=0.37) و خوانایی فضایی (β=0.22) اثر معناداری بر ارتقا تعاملات اجتماعی دارند (R²=0.48). تصاویر ماهواره‌ای نشان دادند که پارک ائل‌گلی با ۶۵٪ پوشش سبز و شاخص اتصال ۰.۷۵، بالاترین سطح تعاملات را فراهم کرده، درحالی‌که خیابان شریعتی با ۱۵٪ پوشش سبز و اتصال ۰.۴۵ عملکرد ضعیف‌تری داشته است. همچنین مشخص شد ۳۵٪ تعاملات اجتماعی به پیاده‌روی اختصاص داشته و پس‌ازآن معاشرت دوستانه سهم بالاتری داشته و فعالیت‌های فرهنگی کمترین میزان را به خود اختصاص داده‌اند. نتیجه‌گیری: یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که طراحی فضایی و فیزیکی فضاهای شهری نقش مهمی در افزایش یا محدود کردن تعاملات اجتماعی بین شهروندان دارد. محیط‌های شهری با سطوح بالای دسترسی، پوشش سبز و یکپارچگی فضایی - مانند پارک ائل‌گلی - بالاترین سطح تعامل اجتماعی را نشان دادند. برعکس، مناطق پراکنده و با تجهیزات ضعیف، مانند خیابان شریعتی، با تعامل محدود همراه بودند. ادغام داده‌های میدانی با شاخص‌های مشتق شده از ماهواره NDVI و NDBI اثربخشی ابزارهای سنجش‌ازدور را در ارزیابی کیفیت اجتماعی-فضایی محیط‌های شهری تأیید کرد. علاوه بر این، عوامل جمعیت‌شناختی مانند سن، جنسیت و امنیت درک‌ شده به‌طور قابل‌توجهی بر الگوهای تعامل تأثیر می‌گذارند و باید در طراحی فضاهای عمومی در نظر گرفته شوند. نتایج این پژوهش می‌تواند مبنایی برای تصمیم‌گیری‌های آگاهانه در برنامه‌ریزی شهری قرار گیرد. این پژوهش نشان‌دهنده اهمیت استفاده از شواهد علمی در فرآیند تصمیم‌گیری است و می‌تواند به ایجاد یک محیط شهری پایدار و کارآمد منجر شود. درنتیجه، بهره‌گیری از این نتایج در برنامه‌ریزی‌های شهری می‌تواند به تقویت زیرساخت‌ها و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان کمک کند.

https://egsdejournal.sbu.ac.ir/article_106544_3ea9b1d1d516818fb1c7287b3ab834db.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی 2476-5805 7 15 2025 12 22 The Explaining Impact of Urban Planners' Participation in Achieving a Slow neighborhood (Case Study: Bagh-e- Feiz Neighborhood, 5th District, Tehran City) تبیین اثرگذاری مشارکت شهرسازان در تحقق محله آرام (مطالعه موردی: محله باغ فیض منطقه پنج شهر تهران) 105 120 105639 10.48308/sdge.2025.236869.1213 FA نگار خوش تراش گروه شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران Journal Article 2024 09 11 Introduction: Urban development challenges have emerged globally due to rapid urbanization and inadequate attention to citizens’ need for urban tranquility. These challenges manifest through reduced security, traffic congestion, inadequate urban services, and social inequalities. The lack of information and awareness, absence of institutional trust, resource limitations, hierarchical decision-making structures, resistance to innovation, poor communication between planners and organizations, lack of transparency, and absence of strategic goals represent significant barriers to effective urban planning. These issues create gaps between citizens and institutions, leading to diminished belonging and reduced willingness to protect public spaces. The "Tranquil City" movement emerged to improve quality of life while reducing urban pace and protesting fast development patterns. This study examines the impact of urban planner participation components on achieving a tranquil city in Bagh-e-Feyz neighborhood, District 5, Tehran. Materials and Methods: This research adopts an applied research approach with a descriptive-analytical approach and combines literature review and field data collection. A comprehensive questionnaire was designed to identify factors affecting the realization of quiet cities, using a quantitative approach through structural equation modeling. The theoretical framework includes independent variables (components of urban planners' participation) and a dependent variable (achieving a quiet city). Reliability was assessed using Cronbach's alpha, which showed values above 0.7. Factor loadings for all variables exceeded 0.4, confirming construct reliability and validity. The statistical population consisted of 246 urban planning experts and engineers active in the Bagh-e-Feyz neighborhood, selected due to their professional expertise and deep knowledge of urban planning processes. Using Cochran's formula, 154 individuals were calculated as an appropriate sample size. This study included experts from disciplines including urban planning, geography, architecture, and urban management. Data analysis was performed using SmartPLS software version 4. Results and Discussion: Structural equation modeling analysis revealed significant effects of various variables on urban planners' participation and achieving a quiet city. Urban planners' participation showed the greatest impact on urban quality of life (R² = 0.914). Key factors enhancing participation included improving educational facilities, adhering to sustainability and environmental principles, creating public and recreational spaces, and engaging with residents. The analysis identified critical components such as accessibility and mobility, responsibility in urban actions, participation in urban decision-making, public space management, participation in urban design, and collaboration with local authorities as significant factors. Conclusion: This research demonstrates the critical role of urban planners' participation in achieving sustainable urban development and enhancing urban quality of life. Active participation in planning processes, citizen education initiatives, and creating appropriate urban spaces significantly improve quality of life and strengthen social relations in both old and new urban fabrics. The findings indicate that effective urban planners' participation acts as a catalyst for achieving a tranquil city, requiring comprehensive approaches integrating professional expertise, community engagement, and sustainable development principles. The study provides valuable insights for policymakers and urban planning professionals seeking to implement tranquil city concepts. مقدمه: چالش‌های توسعه شهری در سطح جهانی به دلیل شهرنشینی سریع و عدم توجه کافی به نیازهای معنوی شهروندان برای ایجاد آرامش کافی پدیدار شده است. این چالش‌ها از طریق کاهش امنیت، افزایش ترافیک، دسترسی ناکافی به خدمات شهری و تشدید نابرابری‌های اجتماعی نمایان می‌شود. فقدان اطلاعات و آگاهی، نبود اعتماد به نهادهای شهری، محدودیت منابع، ساختارهای تصمیم‌گیری سلسله‌مراتبی سنتی، مقاومت در برابر ایده‌های نوآورانه، ارتباط ضعیف بین برنامه‌ریزان شهری و سازمان‌ها، فقدان شفافیت و نبود اهداف راهبردی، موانع مهمی برای برنامه‌ریزی شهری مؤثر هستند. این مسائل شکافی بین شهروندان و نهادهای شهری ایجاد می‌کند که منجر به کاهش احساس تعلق و کاهش تمایل به حفاظت از فضاهای عمومی می‌شود. جنبش «محله آرام» به عنوان پاسخی برای بهبود کیفیت زندگی در عین کاهش سرعت شهری و اعتراض به فرهنگ فست‌فود و توسعه سریع پدیدار شد. این مطالعه با هدف تبیین تأثیر مؤلفه‌های مشارکت برنامه‌ریزان شهری بر دستیابی به محله آرام در محله باغ فیض، منطقه ۵ تهران انجام شده است. مواد و روش‌ها: این پژوهش از روش‌شناسی کاربردی با رویکرد توصیفی-تحلیلی استفاده می‌کند و از روش‌های تحقیق کتابخانه‌ای و میدانی ترکیبی بهره می‌برد. یک پرسشنامه جامع برای شناسایی عوامل مؤثر بر تحقق شهر آرام طراحی شد که از رویکرد کمی از طریق مدل‌سازی معادلات ساختاری استفاده می‌کند. چارچوب نظری شامل متغیرهای مستقل (مؤلفه‌های مشارکت برنامه‌ریزان شهری) و متغیر وابسته (دستیابی به شهر آرام) است. پایایی با استفاده از آلفای کرونباخ ارزیابی شد که مقادیر بالای ۰.۷ را نشان داد. بارهای عاملی برای تمام متغیرها از ۰.۴ بیشتر بود که پایایی و روایی سازه را تأیید می‌کند. جامعه آماری شامل ۲۴۶ کارشناس و مهندس برنامه‌ریزی شهری فعال در محله باغ فیض بود که به دلیل تخصص حرفه‌ای و دانش عمیق آن‌ها از فرآیندهای برنامه‌ریزی شهری انتخاب شدند. با استفاده از فرمول کوکران، ۱۵۴ نفر به عنوان حجم نمونه مناسب محاسبه شد. این مطالعه شامل کارشناسان از رشته‌های برنامه‌ریزی شهری، جغرافیا، معماری و مدیریت شهری بود. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SmartPLS نسخه ۴ انجام شد. نتایج و بحث: تحلیل مدل‌سازی معادلات ساختاری تأثیرات قابل توجه متغیرهای مختلف بر مشارکت برنامه‌ریزان شهری و دستیابی به شهر آرام را نشان داد. مشارکت برنامه‌ریزان شهری بیشترین تأثیر را بر کیفیت زندگی شهری نشان داد (۰.۹۱۴ = R²). عوامل کلیدی افزایش مشارکت شامل بهبود امکانات آموزشی، رعایت اصول پایداری و محیط‌زیست، ایجاد فضاهای عمومی و تفریحی و تعامل با ساکنان بود. تحلیل مؤلفه‌های حیاتی مانند دسترسی و تحرک، مسئولیت در اقدامات شهری، مشارکت در تصمیم‌گیری شهری، مدیریت فضای عمومی، مشارکت در طراحی شهری و همکاری با مقامات محلی را به عنوان عوامل مهم شناسایی کرد. نتیجه‌گیری: این پژوهش نقش حیاتی مشارکت برنامه‌ریزان شهری در دستیابی به توسعه پایدار شهری و ارتقای کیفیت زندگی شهری را نشان می‌دهد. مشارکت فعال در فرآیندهای برنامه‌ریزی، ابتکارات آموزش شهروندی و ایجاد فضاهای شهری مناسب به طور قابل توجهی کیفیت زندگی را بهبود می‌بخشد و روابط اجتماعی را در بافت‌های شهری قدیمی و جدید محله تقویت می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که مشارکت مؤثر برنامه‌ریزان شهری به عنوان کاتالیزوری برای تحقق محله آرام عمل می‌کند که نیازمند رویکردهای جامع است که تخصص حرفه‌ای، مشارکت جامعه و اصول توسعه پایدار را یکپارچه می‌کند.

https://egsdejournal.sbu.ac.ir/article_105639_0c363e5e6dd0e0cf02859f87e73b7130.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی 2476-5805 7 15 2025 12 22 Understanding the idea (better house) in Mehr housing context with SERVQUAL model (perception - waiting) (Case study: Mehr housing in Bijar) فهم انگاره (خانه بهتر) در بستر مسکن مهر با مدل سروکوال (ادراک - انتظار) (مطالعه موردی: مسکن مهرشهر بیجار) 121 133 105725 10.48308/sdge.2025.238489.1237 FA داریوش جهانی گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه پیام نور تهران ایران فاطمه تیلکوی گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز، ایران ایوب احمدپور گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز، ایران یعقوب حقی گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 01 22 Introduction: Affordable and sustainable housing has long been a major concern for governments and policymakers worldwide. The growing demand for adequate shelter, coupled with rapid urbanization and rising living costs, has made the provision of suitable and affordable housing an essential policy objective. The importance of addressing housing needs and ensuring residential stability has prompted many governments to establish dedicated administrative and political bodies responsible for housing management, with special emphasis on social and low-income housing schemes. In this context, the Mehr Housing Project emerged as one of the largest and most ambitious national programs in Iran, designed to provide affordable housing for low- and middle-income groups nationwide. Despite the extensive efforts and large-scale investments made to support disadvantaged populations through the Mehr Housing Project, research on the degree of residents’ satisfaction and the extent to which these housing units meet their actual needs remains relatively limited. The gap between the intended objectives of the program and the lived experiences of its beneficiaries highlights the need for a more in-depth understanding of residents’ perceptions and expectations. Accordingly, this study aims to examine the satisfaction level of residents living in the Mehr Housing Project of Aftab Town, located in the city of Bijar, Kurdistan Province. The focus is placed on exploring both tangible and intangible dimensions of housing quality and residents’ perceived quality of life, thereby informing future housing policy development. Materials and Methods: This research follows a mixed-method design with employing a descriptive–analytical approach and applied in nature. The study was conducted in September 2024 (Shahrivar 1403). Data were collected using both library and field methods, the latter through structured questionnaires distributed among residents. The field study specifically targeted heads of households residing in Phases 1 and 2 of the Mehr Housing Project in Aftab Town, Bijar, encompassing a total population of 2,300 households. The sample size was determined using Cochran’s formula, resulting in a final sample of 326 participants. The respondents were selected through a simple random sampling method based on a probabilistic sampling technique to ensure representativeness. The questionnaire was designed to measure various dimensions of housing satisfaction and residents’ perceptions of housing quality, including physical environment, accessibility, social interaction, management services, and responsiveness to residents’ needs. The collected data were analyzed using SPSS software, employing both descriptive and inferential statistical methods. Frequency distributions, mean scores, and correlation analyses were used to assess the relationships between demographic variables, satisfaction levels, and expectation gaps among residents. Results and Discussion: The findings reveal that the empathy and need-recognition dimension received the highest score among all the expectation gap indicators. This suggests that, from the residents’ perspective, the level of empathy and understanding demonstrated by housing managers and authorities in the Bijar Mehr Housing Project is relatively acceptable. However, other key indicators such as responsiveness, reliability, and tangible quality showed moderate satisfaction levels, indicating room for improvement. The results also highlight that residents tend to value social cohesion, security, and accessibility to urban services as major factors influencing their overall satisfaction. Furthermore, the analysis indicates that demographic characteristics, including household income and education level, significantly affect satisfaction scores. Residents with higher educational backgrounds exhibited greater sensitivity toward environmental and service quality aspects. These findings underscore the complex interplay between physical infrastructure and social dynamics in shaping residents’ perceptions. The discussion emphasizes that sustainable housing satisfaction extends beyond physical construction alone; it involves effective management, participatory governance, and the fulfillment of social and psychological needs. Conclusion: The study concludes that while the physical and visual aspects of the Mehr Housing Project in Bijar generally meet residents’ expectations, the intangible dimensions—particularly behavioral interactions, sense of belonging, and recognition of citizen rights—have not reached satisfactory levels. To enhance the overall effectiveness and sustainability of such housing projects, policymakers should adopt a more resident-centered approach that integrates community participation, social support networks, and continuous post-occupancy evaluation. By aligning housing design and management strategies with the actual needs and perceptions of residents, future housing policies can contribute to greater satisfaction, social cohesion, and long-term sustainability مقدمه: مسکن مقرون‌به‌صرفه و پایدار از دیرباز یکی از دغدغه‌های اصلی دولت‌ها و سیاست‌گذاران در سراسر جهان بوده است. افزایش تقاضا برای سرپناه مناسب، همراه با گسترش شتابان شهرنشینی و رشد هزینه‌های زندگی، موجب شده است که تأمین مسکن مطلوب و قابل پرداخت به یکی از اهداف اساسی سیاست‌های عمومی تبدیل شود. اهمیت پاسخ‌گویی به نیازهای مسکن و ایجاد ثبات سکونتی سبب شده بسیاری از دولت‌ها نهادهای اداری و سیاسی ویژه‌ای را برای مدیریت امور مسکن، به‌ویژه در زمینه طرح‌های اجتماعی و مسکن اقشار کم‌درآمد، ایجاد کنند. در این راستا، طرح مسکن مهر به‌عنوان یکی از گسترده‌ترین و بلندپروازانه‌ترین برنامه‌های ملی در ایران شکل گرفت و با هدف تأمین مسکن برای اقشار کم‌درآمد و متوسط جامعه در سراسر کشور طراحی و اجرا شد. با وجود تلاش‌های فراوان و سرمایه‌گذاری‌های کلان در راستای حمایت از اقشار محروم از طریق طرح مسکن مهر، پژوهش‌های اندکی به بررسی میزان رضایت‌مندی ساکنان و میزان انطباق واحدهای مسکونی با نیازهای واقعی آنان پرداخته‌اند. شکاف میان اهداف اولیه این طرح و تجربه زیسته بهره‌مندان آن، ضرورت درک عمیق‌تر از ادراکات و انتظارات ساکنان را برجسته می‌سازد. بر همین اساس، پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان رضایت ساکنان طرح مسکن مهر شهرک آفتاب در شهر بیجار (استان کردستان) انجام شده است. در این مطالعه تلاش شده است ابعاد ملموس و ناملموس کیفیت مسکن و ادراک ساکنان از کیفیت زندگی مورد واکاوی قرار گیرد تا بدین‌وسیله زمینه‌ای برای تدوین سیاست‌های مؤثرتر در حوزه مسکن در آینده فراهم آید. مواد و روش‌ها: ین پژوهش از رویکردی آمیخته با ماهیت توصیفی–تحلیلی بهره‌مند است و در زمره پژوهش‌های کاربردی قرار می‌گیرد. مطالعه در شهریورماه سال ۱۴۰۳ (سپتامبر ۲۰۲۴) انجام شده است. داده‌های مورد نیاز از طریق دو روش کتابخانه‌ای و میدانی گردآوری گردید؛ در بخش میدانی، پرسش‌نامه‌های ساختاریافته‌ای میان ساکنان توزیع شد. جامعه آماری شامل سرپرستان خانوار ساکن در فازهای ۱ و ۲ طرح مسکن مهر شهرک آفتاب در شهر بیجار بود که در مجموع ۲۳۰۰ خانوار را دربر می‌گرفت. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران تعیین شد و در نهایت ۳۲۶ نفر به‌عنوان نمونه انتخاب گردیدند. انتخاب پاسخ‌دهندگان به روش تصادفی ساده و بر اساس نمونه‌گیری احتمالی انجام گرفت تا نمایندگی کافی از جامعه آماری حاصل شود. پرسش‌نامه طراحی‌شده به سنجش ابعاد مختلف رضایت از مسکن و ادراک ساکنان از کیفیت محیط مسکونی اختصاص داشت و شاخص‌هایی همچون محیط فیزیکی، دسترسی‌پذیری، تعاملات اجتماعی، خدمات مدیریتی و میزان پاسخ‌گویی به نیازهای ساکنان را دربر می‌گرفت. داده‌های گردآوری‌شده با استفاده از نرم‌افزار SPSS و به‌کارگیری روش‌های آماری توصیفی و استنباطی تحلیل شدند. در این راستا، از توزیع فراوانی، میانگین و تحلیل همبستگی برای بررسی روابط میان متغیرهای جمعیت شناختی، میزان رضایت و شکاف میان انتظارات ساکنان استفاده شد. نتایج و بحث: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شاخص «همدلی و شناسایی نیازها» بالاترین امتیاز را در میان تمامی شاخص‌های مربوط به شکاف انتظارات کسب کرده است. این امر بیانگر آن است که از دیدگاه ساکنان، میزان همدلی و درک متقابل مدیران و متولیان طرح مسکن مهر بیجار در سطحی نسبتاً مطلوب قرار دارد. با این حال، سایر شاخص‌های کلیدی نظیر «پاسخ‌گویی»، «قابلیت اعتماد» و «کیفیت ملموس» در سطح رضایت متوسط ارزیابی شده‌اند که نشان‌دهنده وجود زمینه برای بهبود عملکرد در این حوزه‌هاست. نتایج همچنین حاکی از آن است که ساکنان، انسجام اجتماعی، احساس امنیت و دسترسی به خدمات شهری را از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر رضایت کلی خود می‌دانند. افزون بر این، تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که ویژگی‌های جمعیت شناختی از جمله میزان درآمد و سطح تحصیلات خانوار تأثیر معناداری بر سطح رضایت دارند؛ به‌گونه‌ای که ساکنان دارای تحصیلات بالاتر حساسیت بیشتری نسبت به کیفیت محیطی و خدماتی از خود نشان داده‌اند. این یافته‌ها بر پیچیدگی تعامل میان زیرساخت‌های فیزیکی و پویایی‌های اجتماعی در شکل‌دهی به ادراک ساکنان تأکید دارد. در بخش بحث و نتیجه‌گیری نیز اشاره می‌شود که رضایت از مسکن پایدار تنها به ساخت‌وساز فیزیکی محدود نمی‌شود، بلکه مستلزم مدیریت کارآمد، حاکمیت مشارکتی و پاسخ‌گویی به نیازهای اجتماعی و روانی ساکنان است. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه جنبه‌های فیزیکی و بصری طرح مسکن مهر بیجار به‌طورکلی با انتظارات ساکنان هم‌خوانی دارد، اما ابعاد ناملموس آن ـ به‌ویژه تعاملات رفتاری، احساس تعلق مکانی و شناسایی حقوق شهروندی ـ نتوانسته‌اند سطح رضایت مطلوبی را کسب کنند. برای ارتقای اثربخشی و پایداری کلی چنین طرح‌هایی، ضروری است سیاست‌گذاران رویکردی ساکن‌محور اتخاذ کنند که بر مشارکت اجتماعی، تقویت شبکه‌های حمایتی محلی و ارزیابی مستمر پس از اسکان تأکید داشته باشد. هم‌سویی طراحی، مدیریت و سیاست‌های مسکن با نیازها و ادراکات واقعی ساکنان می‌تواند در آینده به افزایش رضایت‌مندی، انسجام اجتماعی و پایداری بلندمدت در پروژه‌های مسکن منجر شود.

https://egsdejournal.sbu.ac.ir/article_105725_76939841ba3ddb5323b9106e71ba4e60.pdf