دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی 2476-5805 8 16 2026 03 21 A Critical Reappraisal of the Smart City: The Rise of the Wise City شهر هوشیار؛ بازاندیشی در مفهوم شهر هوشمند 106767 10.48308/sdge.2026.241176.1272 FA محسن رفیعیان گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران عباس کلانتری سرچشمه گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران Journal Article 2025 08 20 Background and Purpose: The smart city has emerged as a response to the challenges of rapid urbanization, emphasizing advanced information and communication technologies (ICTs) to improve the quality of life and foster sustainability. Yet, a narrow focus on efficiency often overlooks social, cultural, and ethical dimensions. This study critiques the technology-driven orientation of the smart city paradigm and introduces the “wise city” as an alternative model that integrates humanity, justice, and meaning with technology. Most studies highlight the role of technologies such as the Internet of Things (IoT), artificial intelligence (AI), and 5G-enabled big data analytics in enhancing infrastructure and management. However, scholars point to shortcomings including conceptual ambiguity, weak justice orientation, and vulnerability to market-driven logics. The lack of a unified definition also allows political and economic exploitation, while a technology-dominated discourse risks soft domination and social conformity. In summary, the smart city discourse prioritizes technological and economic considerations over human and ethical concerns. A critical rethinking of its theoretical and philosophical foundations is required, with emphasis on human dignity, spatial justice, and sociocultural sustainability. This approach paves the way for transitioning from the smart city to the wise city, a city where technology serves humanity and meaning.<br />Methodology: This study is fundamental and exploratory, aiming to clarify concepts, identify fundamental challenges, and develop a conceptual framework for the “Wise City.” In the first step, a systematic review of the scientific literature was conducted to extract the key conceptual, operational, technological, social, and governance-related challenges associated with smart cities. In the second step, fifteen experts were purposefully selected using the snowball sampling technique, and data collection continued until theoretical saturation was achieved. In the third step, the collected data were analyzed using the Fuzzy DEMATEL technique to determine the causal–effect relationships among the identified challenges. Finally, the results were integrated within a critical discourse framework, leading to the development of the “Wise City” model as a human-centered, ethical, and meaning-oriented alternative to the technology-driven smart city paradigm.<br />Findings and Discussion: Using the Fuzzy DEMATEL method, the study analyzed and prioritized the challenges of the smart city across ten primary dimensions. The analysis revealed that challenges such as "conceptual and philosophical critiques," "erosion of human agency," "institutional and financial capacity," and "governance and policymaking" are among the most influential factors and serve as structural drivers for other challenges. In contrast, components such as "social justice," "citizen participation," "public education," and "cybersecurity" primarily appear as outcomes. The results indicate that critically interrogating the conceptual foundations of the smart city and attending to its causal and intermediary layers are prerequisites for effective and sustainable solutions. In this regard, the proposed alternative model of the "wise city" is introduced as a human-centered, ethical, and holistic framework. Emphasizing wisdom, meaning, justice, and social responsibility, this model repositions technology as a tool for human flourishing and ecological sustainability and offers a conceptual alternative to address the crises of the contemporary city.<br />Conclusion: The findings revealed that the core challenges of the smart city are rooted less in technical and infrastructural dimensions and more profoundly in philosophical, conceptual, and institutional levels. The dominance of a technology-driven perspective, while enhancing efficiency, has simultaneously led to inequality, the erosion of human agency, and environmental crises. In response, the alternative model of the “Wise City” was proposed, founded on participatory governance, social justice, and meaning-oriented development, in which technology is regarded as an ethically grounded tool serving human flourishing. The pillars of this model were redefined across six domains: people, economy, governance, environment, mobility, and living and the transition toward it was identified as a strategic necessity for addressing contemporary urban crises.<br />Keywords: Critical Discourse, Fuzzy Dematel, Human-Centeredness, Smart City, Wise City پیشینه و هدف: شهر هوشمند پاسخی راهبردی به چالش‌های چندلایه ناشی از شهرنشینی سریع و پیچیدگی فزاینده محیط‌های شهری است و بر بهره‌گیری از فناوری‌های نوین اطلاعات و ارتباطات برای ارتقای کیفیت زندگی و پیشبرد توسعه پایدار تأکید دارد. با این حال، تمرکز صرف بر کارایی و فناوری می‌تواند ابعاد اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی شهر را نادیده بگیرد. پژوهش حاضر با هدف نقد رویکردهای فناوری‌محور و ارائه چارچوب جایگزین شهر هوشیار سامان یافته است؛ چارچوبی که انسان، معنا و عدالت را در کنار فناوری در اولویت قرار می‌دهد. ادبیات موجود عمدتاً بر ظرفیت‌های فناوری در ارتقای زیرساخت‌ها و بهبود مدیریت شهری تمرکز دارد. فناوری‌هایی مانند اینترنت اشیاء، هوش مصنوعی و شبکه‌های نسل پنجم امکان تحلیل داده‌های کلان و پاسخ‌گویی به چالش‌های زیست‌محیطی را فراهم کرده‌اند، اما پژوهشگران به کاستی‌هایی همچون ابهام مفهومی، فقدان عدالت‌محوری و تأثیرپذیری از منطق بازار اشاره کرده‌اند. همچنین، نگاه صرف فناوری‌محور می‌تواند به شکل‌گیری سلطه نرم و تبعیت اجتماعی منجر شود و بیش از آن‌که انسان و معنا را در اولویت قرار دهد، در خدمت منافع فناورانه و اقتصادی باشد. بنابراین، ضرورت بازاندیشی در مبانی نظری و فلسفی مفهوم شهر، با تأکید بر عدالت فضایی، پایداری فرهنگی-اجتماعی و تعالی انسانی، آشکار می‌شود. چنین نگاهی، زمینه را برای گذار از شهر هوشمند به شهر هوشیار فراهم می‌آورد؛ شهری که فناوری را در خدمت انسان و معنا قرار می‌دهد.<br />روش‌ها: این پژوهش بنیادی و اکتشافی با هدف روشن‌تر کردن مفاهیم، شناسایی چالش‌های بنیادین و ارائه چارچوب مفهومی «شهر هوشیار» انجام شده است. در گام نخست، با مرور نظام‌مند منابع علمی، مهم‌ترین چالش‌های مفهومی، اجرایی، فناورانه و حکمرانی شهر هوشمند استخراج گردید. در گام دوم، جست‌وجو در پایگاه‌های داخلی (نورمگز، SID، مگیران و ایرانداک) بیش از ۵۷۰ منبع علمی و بیش از ۱۰۰۰ پژوهشگر فعال در این حوزه را نشان داد. بر این اساس، خبرگان به‌صورت هدفمند و با روش گلوله‌برفی انتخاب شدند و گردآوری داده‌ها تا اشباع نظری ادامه یافت. در گام سوم، داده‌ها با تکنیک دیمتل فازی تحلیل و روابط علی–معلولی میان چالش‌ها شناسایی شد. در نهایت، یافته‌ها با گفتمان انتقادی تلفیق گردید و چارچوب شهر هوشیار به‌عنوان بدیلی انسان‌محور، اخلاق‌مدار و معناگرا در برابر رویکرد فناورانه شهر هوشمند ارائه شد.<br />یافته‌ها: در این پژوهش، با بهره‌گیری از روش دیمتل فازی، چالش‌های شهر هوشمند در ده بُعد اصلی تحلیل و اولویت‌بندی شده‌اند. این تحلیل نشان داد که چالش‌هایی چون «نقدهای مفهومی و فلسفی»، «افول عاملیت انسانی»، «ظرفیت نهادی و مالی» و «حکمرانی و سیاست‌گذاری» از اثرگذارترین عوامل‌اند که به‌عنوان محرک‌های ساختاری، بنیان‌گذار سایر چالش‌ها هستند. در مقابل، مؤلفه‌هایی نظیر «عدالت اجتماعی»، «مشارکت شهروندی»، «آموزش عمومی» و «امنیت سایبری» بیشتر در جایگاه پیامدها قرار دارند. نتایج حاکی از آن است که نقد بنیادهای مفهومی شهر هوشمند و توجه به لایه‌های علّی و میانجی، پیش‌نیاز ارائه راهکارهای مؤثر و پایدار است. در همین راستا، الگوی بدیل «شهر هوشیار» به‌عنوان چارچوبی انسان‌محور، اخلاق‌گرا و کل‌نگر پیشنهاد می‌شود. این الگو با تأکید بر حکمت، معنا، عدالت و مسئولیت‌پذیری اجتماعی، فناوری را در خدمت تعالی انسان و پایداری زیست‌بوم قرار داده و بدیلی مفهومی برای پاسخ به بحران‌های شهر معاصر فراهم می‌آورد.<br />نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان دادند چالش‌های اصلی شهر هوشمند بیش از آنکه فنی و زیرساختی باشند، در سطوح فلسفی، مفهومی و نهادی ریشه دارند. غلبه نگاه فناورانه ضمن ارتقای کارایی، به نابرابری، تضعیف عاملیت انسانی و بحران‌های زیست‌محیطی انجامیده است. در پاسخ، الگوی بدیل «شهر هوشیار» بر پایه حکمرانی مشارکتی، عدالت اجتماعی و معناگرایی ارائه شد که فناوری را ابزاری اخلاق‌مدار در خدمت تعالی انسانی می‌داند. ارکان این الگو در شش حوزه مردم، اقتصاد، حکمروایی، محیط، تحرک و زندگی بازتعریف شدند و گذار به آن ضرورتی راهبردی برای مواجهه با بحران‌های معاصر شهری ارزیابی گردید.<br />واژه های کلیدی: شهر هوشمند، انسان‌محوری، شهر هوشیار، گفتمان انتقادی، دیمتل فازی

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی 2476-5805 8 16 2026 03 21 Investigating the impact of environmental pollution on urban health with an emphasis on social justice (Case study: neighborhoods of Rasht city) بررسی تاثیر آلودگی‌های محیط زیستی بر سلامت شهری با تاکید بر عدالت اجتماعی (مطالعه موردی: محلات شهر رشت) 104045 10.48308/sdge.2023.232513.1138 FA میلاد بابایی الیاسی گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران علی اکبر سالاری پور گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران Journal Article 2023 07 30 The purpose of writing this article is to investigate the role of the environmental environment from the perspective of justice in the field of urban health in the neighborhoods of Siah Astlekh, Rudbartan, Fakhb and the compost town of Rasht, which was carried out in 1401. This research is considered to be applied research in terms of its purpose and descriptive-analytical research in terms of its nature and method. Data collection was done through a questionnaire with 10 main indicators and 51 items from the review of valid research documents and field observations. SPSS, Smart PLS and Friedman and structural equation statistical tests are used to analyze the results of field studies. The research results showed that there is a very strong and positive relationship between environmental factors and justice in urban health. So that the coefficient of the obtained path with 0.691, states that the hypothesis of the research is confirmed that the use of the environment has an effect on urban health and this effect is of high intensity. In the four investigated locations, the highest level of dissatisfaction with the environmental environment and urban health belongs to Shahrek Compost neighborhood (with an average of 1.94), followed by Fakhb neighborhoods (with an average of 2.19), Siah Astlekh (with . average of 2.77) and finally Rudbartan neighborhood (with an average of 3.60). هدف از نگارش مقاله حاضر، تاثیر آلودگی‌های محیط زیستی بر سلامت شهری با تاکید بر عدالت اجتماعی در سطح محلات سیاه اسطلخ، رودبارتان، فخب و شهرک کمپوست شهر رشت است که در سال ۱۴۰۱ انجام گرفته است. این پژوهش از نظر هدف جزء تحقیقات کاربردی و از نظر ماهیت و روش جزء پژوهش های توصیفی - تحلیلی به حساب می‌آید. گردآوری داده ها از طریق پرسشنامه ای با ۱۰ شاخص اصلی و ۵۱ گویه از طریق مرور اسناد معتبر پژوهشی و برداشت‌های میدانی استخراج شده است. حجم نمونه نیز به تعداد ۴۰۰ نفر از ساکنین محلات مذکور جمع‌آوری و نحوه توزیع پرسشنامه، به‌صورت تصادفی بوده است. برای تجزیه و تحلیل یافته های حاصل از مطالعات میدانی از نرم افزارهای SPSS ، Smart PLS و آزمون های آماری معادلات ساختاری و فریدمن، استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان داد میان عوامل آلودگی محیط زیستی و عدالت در سلامت شهری رابطه ای بسیار قوی و مثبت وجود دارد. به‌طوری‌که ضریب مسیر به دست آمده آن با 0/691، بیان می‌دارد که فرضیه تحقیق مورد تائید می‌باشد ازاین‌رو آلودگی محیط زیستی بر روی سلامت شهری تاثیر معناداری داشته و این تاثیر شدت بالای دارد. همچنین با استفاده از آزمون فریدمن مشخص شد از میان چهار محله مورد بررسی، بیشترین میزان نارضایتی از آلودگی محیط زیستی و سلامت شهری متعلق به محله شهرک کمپوست (با میانگین 1/94) است و پس از آن نیز به ترتیب محلات فخب (با میانگین 2/19)، سیاه اسطلخ (با میانگین 2/77) و در نهایت محله رودبارتان (با میانگین 3/60) قرار دارند.

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی 2476-5805 8 16 2026 03 21 The role of the divergence of the Bam Special Economic Zone in the development of East Kerman. نقش واگرایی منطقه ویژه اقتصادی بم در توسعه شرق کرمان 106859 10.48308/sdge.2026.243343.1294 FA محمد رضا ابولی گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، ایران ذبیح اله چهارراهی گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، ایران علی حسینی گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، ایران Journal Article 2026 01 29 Special Economic Zones (SEZs) have gained prominence in recent years as key instruments for attracting investment and accelerating economic growth. This research investigates the effects of the development of the Argh-e Jadid Bam Special Economic Zone on the surrounding region. The study employs a quantitative research method based on statistical data. The research period spans from 2006 to 2024. Data were collected from various sources, including statistical organizations, geographical maps, and regional development reports. To analyze the data, various spatial and statistical indicators were used, such as population growth rate, land prices, industrial land, Landsat satellite imagery, and the Development Disparity Index (RDI). The results of the research indicate that the development of the Argh-e Jadid Bam Special Economic Zone has had a significant impact on the economic and physical development of the surrounding areas. These effects include population growth, infrastructure development, and increased investment in some cities and villages nearby. However, data analysis reveals that development has been unevenly distributed, leading to a concentration of growth in areas close to the special economic zone and exacerbating spatial inequalities in more distant areas. In particular, changes in land use towards an increase in built-up areas and a decrease in the area of agricultural and pasture lands indicate the negative impacts of industrial development on the environment and natural resources. RDI analysis indicates that the special zone’s divergence effect is most pronounced in the cities of Bam and Borat, followed by Narmashir County and surrounding villages. Therefore, the regional development divergence associated with the special economic zone is more pronounced in areas close to the special economic zone and gradually decreases with increasing distance from it. Extended Abstract<br />Introduction<br />Special Economic Zones (SEZs) have gained prominence in recent years as key instruments for attracting investment and accelerating economic growth. This research investigates the effects of the development of the Argh-e Jadid Bam Special Economic Zone on the surrounding region. <br />Methodology<br />The study employs a quantitative research method based on statistical data. The research period spans from 2006 to 2024. Data were collected from various sources, including statistical organizations, geographical maps, and regional development reports. To analyze the data, various spatial and statistical indicators were used, such as population growth rate, land prices, industrial land, Landsat satellite imagery, and the Development Disparity Index (RDI).<br />Results and discussion<br />he results of the research indicate that the development of the Argh-e Jadid Bam Special Economic Zone has had a significant impact on the economic and physical development of the surrounding areas. These effects include population growth, infrastructure development, and increased investment in some cities and villages nearby. However, data analysis reveals that development has been unevenly distributed, leading to a concentration of growth in areas close to the special economic zone and exacerbating spatial inequalities in more distant areas. In particular, changes in land use towards an increase in built-up areas and a decrease in the area of agricultural and pasture lands indicate the negative impacts of industrial development on the environment and natural resources. RDI analysis indicates that the special zone’s divergence effect is most pronounced in the cities of Bam and Borat, followed by Narmashir County and surrounding villages. Therefore, the regional development divergence associated with the special economic zone is more pronounced in areas close to the special economic zone and gradually decreases with increasing distance<br />Conclusion<br />The regional development divergence associated with the SEZ is strongly correlated with proximity, diminishing with distance. The study underscores the need for strategic planning to mitigate negative environmental impacts and promote more equitable development patterns around <br />close to the special economic zone and gradually decreases with increasing distance<br />Conclusion<br />The regional development divergence associated with the SEZ is strongly correlated with proximity, diminishing with distance. The study underscores the need for strategic planning to mitigate negative environmental impacts and promote more equitable development patterns around SEZs. توسعه مناطق ویژه اقتصادیبه عنوان یکی از ابزارهای کلیدی برای جذب سرمایه‌گذاری و تسریع رشد اقتصادی، در سال‌های اخیر مورد توجه کشورها قرار گرفته است. این پژوهش به بررسی اثرات توسعه منطقه ویژه اقتصادی ارگ جدید بم بر منطقه اطراف خود می‌پردازد. پژوهش حاضر از روش تحقیق کمی و مبتنی بر داده‌های آماری استفاده می‌کند. محدوده زمانی تحقیق، دوره 1385، 1395 تا 1404 است. داده‌ها از منابع مختلف از جمله سازمان‌های آماری، نقشه‌های جغرافیایی و گزارش‌های توسعه منطقه‌ای جمع‌آوری شده‌اند. برای تحلیل داده‌ها، از شاخص‌های مختلف فضایی و آماری مانند نرخ رشد جمعیت، قیمت زمین، زمین های صنعتی، تصاویر ماهواره‌ای لندست و شاخص واگرایی توسعه (RDI) استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که توسعه منطقه ویژه اقتصادی ارگ جدید بم، اثرات قابل توجهی بر توسعه اقتصادی و کالبدی مناطق اطراف خود داشته است. این اثرات شامل رشد جمعیت، توسعه زیرساخت‌ها و افزایش سرمایه‌گذاری در برخی شهرها و روستاهای اطراف است با این حال، تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که توسعه به صورت نامتوازن توزیع شده و منجر به تمرکز رشد در مناطق نزدیک به منطقه ویژه و تشدید نابرابری‌های فضایی در نواحی دورتر شده است. به ویژه، تغییر کاربری اراضی به سمت افزایش مناطق ساخته‌شده و کاهش مساحت اراضی کشاورزی و مراتع، نشان‌دهنده تأثیرات منفی توسعه صنعتی بر محیط زیست و منابع طبیعی است. تحلیل شاخص RDI نشان می‌دهد که بیشترین اثر واگرایی منطقه ویژه بر شهرهای بم و بروات و بعدار آن شهرستان نرماشیر و روستاهای اطراف بوده است. بنابراین واگرایی توسعه‌ منطقه در مناطق نزدیک به منطقه ویژه اقتصادی بیشتر و با افزایش فاصله از آن به تدریج کاهش می‌یابد .<br />تحولات فضاهای منطقه‌ای در دهه‌های اخیر نشان‌دهنده غلبه الگویی واگرا در فرآیند توسعه است؛ الگویی که در آن تمرکز فعالیت‌های اقتصادی و صنعتی در مراکز شهری، هم‌زمان با رکود یا تضعیف توسعه در نواحی پیرامونی، به شکل‌گیری واگرایی‌های فضایی، اقتصادی و اجتماعی انجامیده است (Wang, 2026)، این روند عمدتاً تحت تأثیر سیاست‌های تمرکزگرا و جاذبه‌های صنعتی هسته‌های شهری شکل گرفته و با انتقال سرمایه، نیروی کار و منابع از پیرامون به مرکز، شکاف‌های عملکردی میان مناطق را تشدید کرده است (Zhang, 2022). علی‌رغم گسترش سیاست‌های صنعتی و ایجاد مناطق ویژه اقتصادی، شواهد نشان می‌دهد که تمرکز کارخانه‌ها، صنایع بزرگ و زیرساخت‌های تولیدی، اغلب موجب جذب منابع از مناطق پیرامونی و تضعیف فعالیت‌های اقتصادی در آن‌ها شده است (Maganga, 2025).در کنار این فرآیند، توسعه زیرساخت‌هایی نظیر شبکه‌های حمل‌ونقل و شهرک‌های صنعتی در حاشیه شهرها، با تغییرات گسترده کاربری زمین و شکل‌گیری سکونتگاه‌های جدید همراه بوده و در بسیاری موارد به تشدید واگرایی کالبدی، اجتماعی و اقتصادی منجر شده است (Jote, 2024). <br />در سطح جهانی، اگرچه قطبی‌سازی صنعتی می‌تواند فرصت‌های شغلی و رشد اقتصادی را تقویت کند، اما در غیاب مدیریت کارآمد زمین و سیاست‌گذاری فضایی، تمرکز صنعتی ممکن است به کاهش سرزندگی شهری، افزایش نابرابری و تضعیف پایداری فضایی بینجامد (Cao, 2023)، در این چارچوب، نیروهای درونی و بیرونی شامل ویژگی‌های طبیعی–اجتماعی، سیاست‌های کلان اقتصادی و تحولات فناورانه، به‌صورت هم‌زمان ساختار فضایی و عملکردی مناطق را دگرگون می‌سازند (Zhao, 2025).در کشورهای درحال‌توسعه، گسترش مناطق صنعتی و اقتصادی غالباً با هدف افزایش بهره‌وری و جذب سرمایه‌گذاری انجام می‌شود، اما پیامد آن در بسیاری موارد، شکل‌گیری نابرابری فضایی، تغییر الگوی سکونت و واگرایی عملکردی میان مرکز و پیرامون بوده است (حسنی، 1402؛ دیوسالار، 1395). حرکت سرمایه و جمعیت از پیرامون به هسته‌های صنعتی، به تمرکز اقتصادی در قطب‌ها و تضعیف ظرفیت‌های توسعه‌ای نواحی پیرامونی منجر شده است (رازپور، 1400؛ Yang, 2022 ).<br />در ایران نیز توسعه سریع مناطق ویژه اقتصادی و شهرک‌های صنعتی، به‌ویژه در استان کرمان و شهرستان بم، اگرچه فرصت‌هایی در زمینه اشتغال، انتقال فناوری و بهبود زیرساخت‌ها ایجاد کرده، اما هم‌زمان چالش‌هایی نظیر نابرابری فضایی، فشار بر منابع محیطی و توزیع نامتوازن منافع توسعه را به همراه داشته (Su et al, 2023)در این بستر، مسئله اساسی پژوهش حاضر، تحلیل نظام‌مند این پرسش است که تمرکز صنعتی و قطب‌گرایی چگونه ضمن تسریع توسعه در هسته‌ها، به واگرایی فضایی و کالبدی در نواحی پیرامونی منجر می‌شود. به‌طور مشخص، این پژوهش به بررسی شدت و الگوی واگرایی توسعه‌ای پیرامون منطقه ویژه اقتصادی ارگ جدید بم می‌پردازد و می‌کوشد تفاوت رشد قیمت زمین و تغییرات کاربری اراضی در نواحی نزدیک به منطقه ویژه را نسبت به سایر نواحی پیرامونی تبیین کند(عباسی ورکی، 1402). افزون بر این،

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی 2476-5805 8 16 2026 03 21 A Meta-Analysis of Affordable Housing Provision Studies for Low-Income Households in Iran فراتحلیل مطالعات تأمین مسکن گروه های کم درآمد ایران 106841 10.48308/sdge.2026.242976.1288 FA سجاد جوکار گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران لطفعلی کوزه گر کالجی گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. Journal Article 2025 12 27 Housing is a fundamental human right and a cornerstone of sustainable development. In Iran, rapid urbanization and population growth have escalated demand, yet supply remains dominated by market mechanisms over comprehensive planning. This has resulted in critical challenges: a severe shortage of affordable land, uncontrolled urban sprawl, socio-spatial inequalities, and the transformation of housing into a speculative commodity rather than a social good. Consequently, providing adequate housing, particularly for low-income groups, has become a paramount concern for policymakers, intertwining with issues of public health, environmental sustainability, and social justice.<br /><br />Post-revolution Iranian governments have initiated various policies to address housing shortages. The most notable was the Mehr Housing Project, launched in the 2000s under the ninth and tenth administrations. It aimed to provide mass housing for low-income families through free land allocation and public-private partnerships. Initially a flagship program, its implementation revealed significant flaws, including regional disparities, construction delays, inadequate infrastructure, and unmet commitments in provinces like East and West Azerbaijan, Ardabil, Khuzestan, and Chaharmahal and Bakhtiari. These shortcomings diminished the project's efficacy and exacerbated local grievances. Subsequent demographic shifts—such as a trend towards smaller, nuclear families—coupled with persistent economic instability, inflation, and the entrenched perception of housing as an investment asset, have perpetuated the affordability crisis, keeping housing at the forefront of academic and political discourse.<br /><br />This study employs a meta-analytic methodology to synthesize quantitative findings from Iranian research on low-income housing provision between 2001 and 2024. The analysis systematically reviewed studies from major national scientific databases (e.g., SID, Magiran, Noormags). Selection criteria required studies to report measurable statistical data (like correlation coefficients) and clear sample details. Thirty studies met the inclusion criteria. Their data were extracted and analyzed using SPSS and Comprehensive Meta-Analysis (CMA) software to compute individual and combined effect sizes, a statistical measure indicating the strength and direction of observed relationships. To ensure methodological rigor, the Cochran’s Q test assessed study heterogeneity, while funnel plots and Kendall’s Tau test evaluated potential publication bias. Given confirmed heterogeneity, a random-effects model was adopted for the final synthesis, providing a more conservative and generalizable estimate.<br /><br />The findings reveal a distinct temporal pattern in research activity, closely mirroring policy cycles. Publication output declined between 2004-2017, a period coinciding with the active phase of the Mehr Housing Project. A resurgence occurred from 2017-2023, likely triggered by the project's visible shortcomings and the intensification of the housing crisis. Geographically, 70% of studies were province-level, 20% city-level, and 10% national. Methodologically, half adopted an applied approach, 40% were descriptive-analytical, and 10% qualitative. Data primarily came from questionnaires, surveys, and expert interviews, with housing specialists constituting half of the study populations.<br /><br />Statistical tests confirmed significant heterogeneity among studies, validating the random-effects model. No substantial publication bias was detected. The core finding is the combined effect size of 0.59. According to standard benchmarks (Cohen’s criteria), this represents a moderate effect magnitude. It indicates that the aggregate of examined variables—such as policy interventions, financial tools, and planning frameworks—has had a statistically significant but moderately impactful relationship with successful housing provision for low-income groups in Iran.<br /><br />In conclusion, this meta-analysis demonstrates that state policies, exemplified by the Mehr Housing Project, have profoundly shaped both research agendas and on-ground housing outcomes. However, the moderate effect size (0.59) underscores a legacy of partial success. Ambitious policies have been consistently undermined by implementation deficits, lack of spatial integration, unsustainable financing, and failure to adapt to local contexts. The conversion of housing into a capital good and ongoing economic volatility have further deepened affordability gaps. Therefore, achieving spatial and social equity in housing necessitates structural reforms. Moving forward, Iran must transition towards integrated, evidence-based planning that prioritizes infill development and urban regeneration over sprawl. It must develop diverse, sustainable financial instruments (e.g., housing microfinance) and enact targeted, localized policies that de-commodify housing and address the specific needs of low-income populations. Without such foundational shifts, the goal of "housing for all" will remain elusive. مسکن یکی از اساسی‌ترین نیازهای انسان و جزئی کلیدی در توسعه پایدار جامعه است. در ایران نیز پس از انقلاب، سیاست‌های مختلفی با هدف رفع کمبود مسکن و حمایت از اقشار کم‌درآمد اتخاذ گردیده است. از جمله این سیاست‌ها طرح «مسکن مهر» در دولت‌های نهم و دهم بود که با شعار تأمین مسکن برای گروه‌های کم‌درآمد آغاز شد. با این حال، در برخی استان‌ها از جمله آذربایجان شرقی و غربی، اردبیل، خوزستان و چهارمحال و بختیاری مشکلاتی در اجرا و تعهدات ایجاد گردید که سبب کاهش اثربخشی این طرح شد. در سال‌های بعد، همزمان با افزایش تعداد خانوارهای کوچک‌تر، چالش‌های اقتصادی و تبدیل مسکن به کالایی سرمایه‌ای، مسئله مسکن دوباره به یکی از موضوعات اصلی پژوهشگران و سیاست‌گذاران بدل شد. پژوهش حاضر از نوع فراتحلیل است و با هدف بررسی جامع مطالعات انجام‌شده در زمینه تأمین مسکن گروه‌های کم‌درآمد ایران بین سال‌های ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۳ صورت گرفت. جامعه آماری شامل تمام پژوهش‌هایی است که در پایگاه‌های علمی معتبر از جمله پرتال جامع علوم انسانی، پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (SID)، بانک اطلاعات نشریات کشور و پایگاه مجلات تخصصی (نورمگز) منتشر شده‌اند. معیار انتخاب پژوهش‌ها شامل وجود ضریب همبستگی پیرسون، مشخص بودن حجم نمونه، سال انتشار، اطلاعات نویسندگان و متغیرهای پژوهش بوده است. پس از انتخاب ۳۰ پژوهش واجد شرایط، داده‌های مربوط به هر مطالعه ثبت و در مرحله بعد وارد نرم‌افزارهای SPSS22 و CAM2 گردید تا اندازه اثر هر پژوهش محاسبه شود. سپس با استفاده از روش نوین فراتحلیل به‌عنوان یک تکنیک آماری برای تعیین، جمع‌آوری، ترکیب و تحلیل یافته‌ها، میانگین اندازه اثر استخراج شد. آزمون‌های آماری مختلف از جمله آزمون همگنی Q، تحلیل خطای انتشار از طریق نمودار قیفی و آزمون تاوکندال برای ارزیابی سوگیری انتشار نیز به‌کار رفت. مدل اثرات تصادفی جهت محاسبه نهایی انتخاب گردید تا تفاوت میان مطالعات لحاظ شود.<br />یافته‌ها: نتایج نشان داد نخستین پژوهش‌ها در حوزه تأمین مسکن اقشار کم‌درآمد در سال ۱۳۸۳ انجام شده و تا سال ۱۳۹۶ روند نزولی داشته است. این دوره همزمان با دولت‌های نهم و دهم و اجرای طرح مسکن مهر بود. پس از پایان این دولت‌ها و بروز مشکلات و ناتوانی در اجرای تعهدات در برخی استان‌ها، از سال ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۲ روند پژوهش‌ها و مطالعات در این حوزه مجدداً شتاب گرفته است. این افزایش ناشی از تغییرات جمعیتی شامل کاهش بعد خانوار و تمایل خانواده‌ها به ساختارهای دو تا سه‌نفره، مسائل اقتصادی، چالش‌های بازار مسکن و تبدیل مسکن به کالای سرمایه‌ای بوده است. از نظر جغرافیایی، ۷۰ درصد مطالعات در مقیاس استانی، ۲۰ درصد در سطح شهری و ۱۰ درصد در سطح کشوری انجام شده‌اند. در حوزه روش‌شناسی، ۵۰ درصد پژوهش‌ها با رویکرد کاربردی، ۴۰ درصد توصیفی–تحلیلی و ۱۰ درصد کیفی انجام شده‌اند. ابزار گردآوری داده‌ها در ۳۰ درصد پرسشنامه، ۳۰ درصد پیمایش، ۲۰ درصد مصاحبه و ۲۰ درصد تحلیل محتوا بوده است. جامعه آماری در ۵۰ درصد پژوهش‌ها متخصصان حوزه مسکن، در ۴۰ درصد ساکنان شهرهای مورد مطالعه و در ۱۰ درصد متون علمی بوده‌اند. نتایج آزمون همگنی Q با سطح اطمینان ۹۹ درصد، ناهمگنی میان پژوهش‌ها را تأیید کرد و لذا مدل اثرات تصادفی برای ترکیب یافته‌ها مناسب تشخیص داده شد. نمودار قیفی و آزمون تاوکندال نشان دادند که در انتشار پژوهش‌ها سوگیری معناداری وجود ندارد. نتایج رگرسیون خطی نیز مؤید عدم خطای انتشار بود. میانگین اندازه اثر محاسبه‌شده برای تأمین مسکن اقشار کم‌درآمد در ایران برابر با ۰.۵۹ گزارش شد که در محدوده اطمینان آماری قرار دارد و بر اساس معیار کوهن، در سطح متوسط ارزیابی می‌شود. این مقدار نشان می‌دهد که رابطه میان متغیرهای بررسی‌شده در مطالعات قبلی از نظر آماری معنادار و از نظر علمی دارای اهمیت متوسط است. <br />بر اساس نتایج فراتحلیل، سیاست‌های دولت‌ها در زمینه تأمین مسکن اقشار کم‌درآمد تأثیر قابل‌توجهی بر روند پژوهش‌ها و وضعیت مسکن داشته است.طرح‌هایی مانند مسکن مهر در ابتدا با هدف حمایت از گروه‌های کم‌درآمد طراحی شدند، اما در اجرا با مشکلاتی همچون ناهماهنگی منطقه‌ای، کمبود زمین، تأخیر در تحویل واحدها و ناتوانی در پاسخگویی به تقاضای واقعی مواجه شدند. پس از این دوره، افزایش تعداد خانوارهای کوچک، رکود اقتصادی، و تبدیل مسکن به کالایی سرمایه‌ای موجب تشدید نیاز به مسکن قابل استطاعت گردید. در مجموع، نتایج پژوهش تأکید می‌کند که بدون اصلاح ساختار بازار مسکن و کاهش وابستگی آن به مکانیزم‌های صرفاً بازارمحور، تحقق عدالت فضایی و اجتماعی در حوزه مسکن امکان‌پذیر نخواهد بود.

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی 2476-5805 8 16 2026 03 21 Identifying the Effective Components of a Happy City Based on the Perceived Happiness of Citizens in the Minoodar Neighborhood of Qazvin شناسایی مؤلفه‌های مؤثر بر شهرشاد بر مبنای شادی ادراک‌شده شهروندان در محله مینودر قزوین 106737 10.48308/sdge.2026.240563.1268 FA فریبا ملکی دانشکده معماری و شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران زینب عادلی دانشکده معماری و شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران ملیحه باباخانی دانشکده معماری و شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران سحر خلج دانشکده معماری و شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران Journal Article 2025 07 04 Urban happiness, as a contemporary and multidimensional concept in urban studies, has increasingly gained prominence among policymakers, urban planners, and researchers. It is now considered one of the core indicators in evaluating the quality of life and assessing the sustainability of urban development. In today’s urban contexts, the mere provision of physical infrastructure and access to urban services is no longer sufficient to ensure a fulfilling urban life. Instead, the creation of dynamic, secure, aesthetically pleasing environments that foster human interaction, a sense of belonging, and opportunities for social participation has become fundamental to the urban experience.Despite the extensive theoretical discussions surrounding the idea of the "happy city," the practical realization of this concept in Iranian urban environments—particularly in planned neighborhoods—continues to face significant and complex challenges. These difficulties often arise from fragmented and inconsistent policymaking, the absence of integrated and holistic planning approaches, and a general lack of sensitivity to the real and perceived needs of residents. Such challenges impede the transition from theoretical frameworks to tangible improvements in urban well-being. This study was conducted with the primary goal of identifying the key components that influence the realization of urban happiness and assessing the extent of their impact at the neighborhood level. For this purpose, the Minoodar neighborhood in the city of Qazvin was selected as a case study. The neighborhood’s pre-planned structure and relatively advanced infrastructure offered a suitable setting for empirical analysis. The research is applied in its purpose and descriptive-analytical in nature, utilizing a correlational and causal approach to explore the relationships between variables. Data collection was carried out using a researcher-designed questionnaire comprising 51 items measured on a five-point Likert scale. A total of 383 residents of Minoodar were selected through a simple random sampling method. Data were analyzed using Structural Equation Modeling (SEM) and path analysis techniques implemented in SmartPLS software. To evaluate the model’s validity and reliability, several statistical indices were applied, including Cronbach’s alpha, Composite Reliability (CR), and Average Variance Extracted (AVE), all of which confirmed the robustness and adequacy of the conceptual model. The results of the study revealed that social security had the most substantial direct effect on residents’ perception of urban happiness, with a path coefficient of 0.775. This finding underscores the critical role that safety and security play in enhancing citizen satisfaction and emotional well-being. Additionally, the livelihood status variable demonstrated a significant indirect effect (0.880) mediated through social security, suggesting that economic stability alone is not enough to generate urban happiness unless it is accompanied by a strong sense of safety in the urban environment. Furthermore, climatic comfort emerged as an influential component, positively affecting residents’ psychological well-being, satisfaction with the urban environment, and the frequency of social interaction. By providing favorable environmental conditions, climatic comfort indirectly contributed to increased use of public spaces and stronger community engagement. In contrast, variables such as spatial justice, social interaction, and visual attractiveness, despite their prominence in theoretical discussions, did not demonstrate significant direct effects in the model. This outcome may be attributed to the fact that these factors are relatively well-addressed in the physical design of the Minoodar neighborhood, thus reducing their variation in residents’ perceptions. Additionally, elements such as visual monotony, limited functional diversity, or the lack of cohesive social programming may have further diminished their impact on perceived happiness. Ultimately, the final outcome variable—urban happiness and quality of life—achieved a high coefficient of determination (R² = 0.851), indicating the model’s strong explanatory power and validating its conceptual structure. In conclusion, the path to creating a happy city at the neighborhood scale requires a strategic emphasis on enhancing social security, supporting economic well-being, improving climatic comfort, and reinforcing supportive infrastructure. Moreover, integrating soft, social, and emotional dimensions with physical and spatial planning is essential for the sustainable implementation of urban happiness. The findings of this study offer valuable insights for the development of local policies, operational plans, and social-environmental interventions aimed at improving the quality of life and urban happiness in neighborhoods across the country. شادی شهری، به‌عنوان یکی از مفاهیم نوین و چندبعدی در مطالعات شهری، به‌طور فزاینده‌ای در مرکز توجه سیاست‌گذاران، مدیران شهری و پژوهشگران قرار گرفته و امروزه به‌عنوان یکی از شاخص‌های کلیدی در ارزیابی کیفیت زندگی و توسعه پایدار شهرها شناخته می‌شود. در عصر حاضر، تنها برخورداری از زیرساخت‌های کالبدی و خدمات شهری کافی نیست، بلکه ایجاد محیطی پویا، امن، زیبا و سرشار از تعاملات انسانی، حس تعلق، و مشارکت اجتماعی برای شهروندان، از ضرورت‌های اصلی زندگی شهری محسوب می‌شود. با وجود گسترش ادبیات نظری پیرامون شهر شاد، تحقق عملی این مفهوم در بافت‌های شهری ایران، به‌ویژه در مناطق برنامه‌ریزی‌شده نیز همچنان با چالش‌هایی جدی روبه‌رو است؛ چالش‌هایی که از ناهماهنگی در سیاست‌گذاری، فقدان رویکردهای یکپارچه، و بی‌توجهی به نیازهای واقعی و ذهنی ساکنان نشأت می‌گیرد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی مؤلفه‌های مؤثر بر تحقق مفهوم شهر شاد و سنجش میزان تأثیرگذاری آن‌ها در مقیاس محله‌ای انجام گرفته است. محله مینودر از شهر قزوین به‌عنوان نمونه موردی این تحقیق انتخاب شده است؛ محله‌ای که با توجه به پیشینه برنامه‌ریزی‌شده و برخورداری از زیرساخت‌های مناسب، بستری مطلوب برای تحلیل تجربی این مفهوم فراهم می‌سازد. این تحقیق از حیث هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی با رویکرد همبستگی و علی است. داده‌های مورد نیاز از طریق یک پرسشنامه محقق‌ساخته شامل ۵۱ گویه بر اساس طیف لیکرت، از میان ۳۸۳ نفر از ساکنان محله مینودر به‌روش نمونه‌گیری تصادفی ساده گردآوری شد. برای تحلیل داده‌ها از مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) و تحلیل مسیر با استفاده از نرم‌افزار SmartPLS بهره گرفته شد. همچنین برای ارزیابی روایی و پایایی مدل از شاخص‌های آماری نظیر آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی و میانگین واریانس استخراج‌شده (AVE) استفاده گردید تا دقت و کفایت مدل مفهومی مورد تأیید قرار گیرد.نتایج تحقیق حاکی از آن است که مؤلفه «امنیت اجتماعی» با ضریب تأثیر مستقیم ۰٫۷۷۵، در تبیین ادراک شادی شهری در محله مینودر نقشی کلیدی در ارتقاء احساس رضایت‌مندی شهروندان ایفا می‌کند. همچنین، مؤلفه «وضعیت معیشتی» با ضریب اثرگذاری غیرمستقیم ۰٫۸۸۰ از طریق امنیت، تأثیر بسزایی در بهبود کیفیت زندگی داشته و نقش واسطه‌ای امنیت در این رابطه تأیید شده است. این یافته بیانگر آن است که تأمین نیازهای اقتصادی ساکنان، زمانی در ایجاد شادی مؤثر است که هم‌زمان احساس امنیت در فضای شهری نیز فراهم باشد. مؤلفه «آسایش اقلیمی» نیز به‌عنوان یکی از ابعاد مورد توجه در برنامه‌ریزی‌های شهری، تأثیر چشمگیری بر رفاه روانی، رضایت‌مندی از فضا و تعامل مطلوب‌تر شهروندان با محیط زندگی دارد. این مؤلفه با ایجاد شرایط زیستی مطلوب‌تر، به‌صورت غیرمستقیم نیز به تقویت تعاملات اجتماعی و استفاده بیشتر از فضاهای عمومی منجر می‌شود. در مقابل، یافته‌ها نشان داد که مؤلفه‌هایی نظیر «عدالت فضایی»، «تعاملات اجتماعی» و «جذابیت‌های بصری»، علیرغم برخورداری از جایگاه نظری قابل‌توجه، تأثیر مستقیم معناداری در مدل نداشته‌اند. این امر می‌تواند ناشی از تحقق نسبی این شاخص‌ها در ساختار کالبدی محله باشد که از ابتدا با طرح‌های رسمی و مداخله‌های برنامه‌ریزی‌شده شکل گرفته است؛ در نتیجه، تفاوت معناداری در ادراک شهروندان نسبت به این مؤلفه‌ها مشاهده نشده است. همچنین می‌توان فرض کرد که عواملی مانند تکرار بصری، نبود تنوع عملکردی یا کمبود برنامه‌های اجتماعی منسجم، از اثربخشی این مؤلفه‌ها در ایجاد شادی کاسته است. در نهایت، متغیر نهایی مدل یعنی «شادی و کیفیت زندگی» با ضریب تعیین (R²) معادل ۰٫۸۵۱، دارای بالاترین قدرت تبیین در میان متغیرهای مدل بوده که مؤید کفایت مدل در تحلیل روابط علّی مؤلفه‌ها و درستی ساختار مفهومی آن است.<br />بر اساس نتایج حاصل، می‌توان نتیجه‌گیری کرد که تحقق شهر شاد در مقیاس محله‌ای نیازمند تمرکز راهبردی بر بهبود امنیت اجتماعی، تقویت شاخص‌های اقتصادی و معیشتی، ارتقاء آسایش اقلیمی و نیز توسعه زیرساخت‌های حمایتی می‌باشد. همچنین، حفظ و تقویت ابعاد نرم و اجتماعی در کنار مؤلفه‌های کالبدی و فیزیکی شهر، پیش‌شرطی ضروری برای تحقق پایدار این مفهوم محسوب می‌شود. یافته‌های این پژوهش می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای تدوین برنامه‌های عملیاتی، سیاست‌گذاری‌های خردمحله‌ای و طراحی مداخلات اجتماعی و محیطی در راستای ارتقاء کیفیت زندگی و شادی شهری در سایر مناطق شهری کشور مورد استفاده قرار گیرد.

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی 2476-5805 8 16 2026 03 21 Studying the impact of Makran coastal development on Iran-India relations بررسی تأثیر توسعه سواحل مکران بر روابط ایران و هند 106768 10.48308/sdge.2025.241362.1273 FA علیرضا کلانتری گروه جغرافیا، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران حمیدرضا محمدی گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشگاه شهید بهشتی،تهران،ایران ریباز قربانی نژاد گروه جغرافیا، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران محمد حسن نامی گروه امنیت ملی،دانشگاه علوم و فنون فارابی، تهران،ایران Journal Article 2025 09 01 The development of Iran’s Makran coasts has evolved substantially beyond its initial conception as a domestic infrastructure project, emerging as a pivotal variable in regional geopolitical calculations and a foundational element of Iran’s bilateral relations with key emerging powers, particularly India. This research is designed to investigate and explain the multifaceted impacts of the Makran development strategy on the dynamic Iran-India relationship. The central research question guiding this study is: How, and through which specific mechanisms, has the development of the Makran coasts, with Chabahar Port as its strategic and operational nucleus, influenced the fundamental nature and level of economic, political, and security cooperation between Tehran and New Delhi within the crucial 2019–2023 timeframe?<br /><br />To address this question, the study adopts a descriptive-analytical methodology, grounded in a qualitative research approach. Data is systematically gathered and analyzed from an extensive review of library and documentary sources, including official bilateral agreements, governmental policy reports from both nations, peer-reviewed academic articles, and in-depth strategic analyses. The research’s theoretical framework is robustly constructed upon a synergistic combination of Critical Geopolitics, Regional Connectivity, and Soft Balancing theories. This integrated framework enables a holistic analysis of the partnership’s discursive, economic, and strategic dimensions, examining how narratives, trade corridors, and power dynamics intersect in Makran.<br /><br />The principal finding is that Makran’s development, particularly the operationalization of Chabahar Port, has become a “strategic anchor” in the bilateral relationship, driven by a profound convergence of geopolitical and geoeconomic interests. For India, the Chabahar project is far more than a commercial conduit; it is a strategic gateway providing an alternative, reliable, and economically viable trade route to Afghanistan and the landlocked nations of Central Asia, crucially bypassing the geographical and political constraints imposed by Pakistan. Critically, it also functions as an effective instrument of soft balancing, allowing New Delhi to counter the expanding influence of China, especially as manifested through the China-Pakistan Economic Corridor (CPEC) and the strategic development of the rival Gwadar Port.<br /><br />From Iran’s perspective, the project offers a strategic lifeline in a challenging international environment. It presents a tangible opportunity to mitigate the severe effects of international economic sanctions by creating new, resilient trade corridors outside the direct control of adversaries. Moreover, it serves as a powerful engine for economic diversification, reducing dependency on hydrocarbons, and is instrumental in cementing Iran’s role as an indispensable connectivity hub at the crossroads of Asia, Europe, and the Middle East. The expansive Makran region, with its extensive coastline on the Sea of Oman and its immediate proximity to major international shipping lanes, possesses a unique geographical advantage that has long positioned it as a bridge between the Iranian plateau and the Indian Ocean, making it the natural focal point for ambitious maritime-oriented development programs.<br /><br />Despite this compelling strategic logic, the project’s advancement is beset by considerable challenges. On the external front, persistent economic sanctions against Iran create a high-risk environment that deters foreign investment and severely complicates international financial transactions. This pressure is amplified by intense regional competition, specifically from the large-scale Chinese investment in Gwadar Port, which poses a direct commercial and strategic rivalry to Chabahar. Internally, Iran grapples with significant structural and administrative impediments. These include a multiplicity of uncoordinated decision-making centers, the conspicuous absence of a comprehensive and empowered governance system for coastal development, and convoluted bureaucratic processes that significantly decelerate the pace of operations and implementation.<br /><br />In conclusion, the full realization of Makran’s vast potential is contingent upon the formulation of a coherent, integrated national strategy, a substantive improvement of the domestic institutional and regulatory environment, and the cultivation of stable, long-term cooperation mechanisms with key partners like India. The future trajectory of this collaboration must be strategically designed around diversifying joint projects, enhancing foreign investment absorption capacity, and proactively managing geopolitical challenges to ensure its long-term viability. Only through such a concerted effort can the Makran coasts be transformed from a promising regional project into a powerful national platform for Iran’s maritime-oriented economic leap. توسعه سواحل مکران به عنوان یکی از کلان‌پروژه‌های ملی ایران، از یک طرح عمرانی صرف فراتر رفته و به متغیری کلیدی در معادلات منطقه‌ای و روابط دوجانبه ایران با قدرت‌های نوظهور تبدیل شده است. این پژوهش با هدف بررسی و تبیین تأثیرات چندوجهی توسعه سواحل مکران بر روابط ایران و هند تدوین شده است. پرسش اصلی تحقیق این است که توسعه سواحل مکران، با محوریت بندر چابهار، چگونه و از چه طرقی بر ماهیت و سطح همکاری‌های اقتصادی، سیاسی و امنیتی میان تهران و دهلی‌نو در بازه زمانی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ تأثیر گذاشته است؟ این تحقیق با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد کیفی، به گردآوری و تحلیل داده‌های مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای و اسنادی (شامل توافق‌نامه‌های رسمی، گزارش‌های دولتی، مقالات علمی و تحلیل‌های استراتژیک) پرداخته است. چارچوب نظری پژوهش بر ترکیبی از نظریات ژئوپلیتیک انتقادی، اتصال‌گرایی منطقه‌ای و موازنه‌سازی نرم (Soft Balancing) استوار است تا بتواند ابعاد گفتمانی، اقتصادی و استراتژیک این همکاری را به صورت همزمان تحلیل کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که توسعه مکران، به ویژه بندر چابهار، به دلیل همپوشانی منافع ژئوپلیتیک دو کشور، به یک “لنگرگاه استراتژیک” در روابط دوجانبه تبدیل شده است. برای هند، این پروژه نه تنها یک مسیر تجاری جایگزین برای دسترسی به افغانستان و آسیای مرکزی است، بلکه ابزاری کارآمد برای موازنه در برابر نفوذ چین از طریق کریدور اقتصادی چین-پاکستان (CPEC) و بندر گوادر محسوب می‌شود. برای ایران نیز، این پروژه فرصتی برای کاهش اثرات تحریم‌های بین‌المللی، تنوع‌بخشی به اقتصاد، و تثبیت نقش خود به عنوان یک هاب اتصال‌گرای منطقه‌ای است. منطقه‌ی وسیع مکران در جنوب‌شرقی فلات ایران، با امتداد سواحلش در حاشیه دریای عمان و همجواری با خطوط مهم کشتیرانی، از موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فردی برخوردار است که آن را به کانون توجه ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیک منطقه بدل کرده است. این جایگاه ویژه در طول تاریخ امکان اتصال فلات ایران به اقیانوس هند را فراهم آورده و در دوره‌ی معاصر، به‌عنوان نقطه آغاز بسیاری از برنامه‌های ملی و فراملی توسعه دریامحور مطرح شده است. به همین دلیل، هدف این پژوهش تبیین و تحلیل تأثیر توسعه سواحل مکران بر روابط ایران و هند بوده است. <br />طی دو دهه اخیر، توسعه سواحل مکران، به‌ویژه در محدوده بندر چابهار، به‌عنوان طرحی راهبردی در دستور کار جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته است. این توسعه با دو هدف اصلی پیگیری می‌شود: نخست، تحقق اهداف ژئوپلیتیکی نظیر گسترش نفوذ در مسیرهای دریایی و ایجاد توازن در رقابت‌های همسایگی؛ و دوم، دستیابی به اهداف ژئواکونومیک همچون توسعه مبادلات، جذب سرمایه‌گذاری خارجی، و تقویت زیرساخت‌های ترانزیتی. همکاری ایران و هند در این زمینه نمونه بارزی از هم‌گرایی منافع در سطح منطقه‌ای به شمار می‌آید. حضور مؤثر هند در حوزه‌هایی مانند تأمین مالی برخی پروژه‌ها، توسعه اسکله‌ها، به‌روزرسانی سامانه‌های تخلیه و بارگیری، و مشارکت در پروژه راه‌آهن چابهار ـ زاهدان نه‌تنها به تقویت ظرفیت‌های لجستیکی ایران منجر شده، بلکه از دیدگاه هند نیز دسترسی ایمن و مستقیم به افغانستان، آسیای مرکزی و بازارهای شمالی را فراهم ساخته است. اهمیت این همکاری زمانی دوچندان می‌شود که بدانیم هند با استفاده از چابهار، از محدودیت جغرافیایی ناشی از تنش‌های دیرینه با پاکستان عبور می‌کند. <br />در کنار این مزایا، چالش‌های قابل توجهی نیز وجود دارد. تحریم‌های اقتصادی علیه ایران، ناپایداری در جذب سرمایه خارجی، و محدودیت‌های ناشی از نقل‌وانتقال مالی بین‌المللی، روند پیشرفت پروژه‌ها را مختل کرده است. از سوی دیگر، حضور و سرمایه‌گذاری گسترده چین در بندر گوادر و طرح کریدور اقتصادی چین – پاکستان (CPEC) رقابت شدیدی را در حوزه بنادر اقیانوس هند ایجاد کرده است. هم‌زمان، موانع ساختاری و اداری در داخل کشور همچون تعدد مراکز تصمیم‌گیری، نبود نظام جامع حکمرانی توسعه سواحل، و پیچیدگی فرآیندهای مجوزدهی، سرعت عملیات را کاهش داده‌اند. در نهایت، بالفعل‌سازی این ظرفیت‌ها مستلزم وجود راهبرد یکپارچه، بهبود محیط نهادی، و شکل‌گیری سازوکارهای پایدار همکاری با شرکای کلیدی همچون هند است. مسیر آینده همکاری باید بر پایه تنوع‌بخشی به پروژه‌ها، ارتقای جذب سرمایه خارجی، و مدیریت چالش‌های ژئوپلیتیکی طراحی شود تا سواحل مکران، از یک پروژه منطقه‌ای صرف، به یک سکوی ملی برای جهش اقتصادی و دریامحور ایران بدل گردد.

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی 2476-5805 8 16 2026 03 21 Qualitative assessment of the vulnerability of buildings in Roshdieh town, Tabriz, in terms of stability during earthquakes ارزیابی کیفی آسیب پذیری ساختمان های شهرک رشدیه تبریز به لحاظ پایداری در زمان زلزله 106679 10.48308/sdge.2025.238051.1227 FA امیر بخشی زاده گروه شهرسازی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران اکبر عبدالله زاده طرف گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. نورمحمد منجزی گروه شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول، دزفول، ایران Journal Article 2024 12 23 Introduction:<br />Tabriz, as one of the major metropolises in Iran with a long history of destructive earthquakes, is a prominent example of cities exposed to seismic risks due to its location on active fault lines. This city, particularly in its northern and eastern areas, lies on the North Tabriz Fault. At the same time, rapid urban growth, high population density, and unsustainable development have posed significant challenges in earthquake risk management. One of the key areas in Tabriz with high seismic importance is the Roshdieh neighborhood. As a developed area with diverse urban structures, Roshdieh features a mix of concrete, steel, and masonry buildings. However, a significant portion of these structures, especially masonry buildings, lacks proper retrofitting systems, significantly increasing the seismic vulnerability of the region. This study's problem statement is based on the premise that many buildings in Roshdieh are highly vulnerable to moderate to severe earthquakes due to their location on the Tabriz fault. This vulnerability threatens the safety and lives of residents and could lead to socio-economic collapse and widespread urban disruptions. The lack of accurate and documented data on the vulnerability of buildings in the region adds further challenges for urban managers and planners in developing risk reduction and retrofitting policies.<br />Research Methodology: <br />This study employed an analytical-descriptive approach using the ARIA method to assess the seismic vulnerability of buildings in the Roshdieh neighborhood of Tabriz. The area was selected as the case study due to its location on the North Tabriz Fault and the diversity of its constructions. Data were collected through field observations, structural assessments, and completion of standard ARIA checklists. Variables such as soil type, structural system, building height, and plan irregularities were analyzed based on earthquake intensities of 7, 8, and 9 on the Mercalli scale, and a damage index (LR) was calculated for each building.<br />Data analysis using statistical tools and GIS provided seismic vulnerability zoning maps for various earthquake intensities. Results indicated that masonry buildings without reinforcements showed the highest vulnerability, while concrete buildings with shear walls exhibited the least damage. Expert opinions from earthquake and structural engineering specialists validated the findings.<br />This comprehensive study serves as a tool to identify seismic vulnerabilities and proposes solutions such as retrofitting buildings, adhering to construction standards, and planning for emergency response. It represents a significant step toward reducing earthquake risks and enhancing urban safety in Roshdieh, Tabriz.<br />Findings: <br />The study found that masonry buildings without reinforcements exhibit the highest seismic vulnerability in Roshdieh, and they are likely to suffer complete collapse in severe earthquakes (Mercalli 9). Steel buildings without bracing also demonstrated considerable vulnerability due to design flaws. Conversely, concrete buildings with shear walls performed well under seismic forces, showing the lowest vulnerability levels.<br />The analysis revealed that buildings with horizontal and vertical reinforcements, while better than unreinforced masonry structures, remain vulnerable to severe earthquakes and require retrofitting. Steel buildings with bracing showed better performance and lower damage indices.<br />Seismic vulnerability zoning results highlighted a high concentration of vulnerable buildings in specific areas of Roshdieh, especially in older neighborhoods, posing significant risks to lives and property. The findings underscore the need for retrofitting masonry and steel buildings, adhering to seismic standards for new constructions, establishing emergency infrastructure in high-risk zones, and implementing precise planning to mitigate earthquake risks.<br />Conclusion:<br />The study concluded that unreinforced masonry and steel buildings without bracing in Roshdieh, Tabriz, have the highest seismic vulnerability and face a high risk of collapse in severe earthquakes. In contrast, concrete buildings with shear walls demonstrated satisfactory performance due to their resilient design. The concentration of vulnerable buildings in densely populated areas creates serious challenges for crisis management. Retrofitting existing buildings, enforcing seismic standards, establishing emergency facilities, and urban planning are critical measures to reduce vulnerability. Emphasizing resilient structural design and sustainable development is essential to enhance the region's safety and resilience. مقدمه: تبریز، یکی از مهم‌ترین کلان‌شهرهای ایران، با تاریخچه‌ای طولانی از زلزله‌های مخرب، نمونه‌ای برجسته از شهرهایی است که به دلیل قرارگیری بر روی گسل‌های فعال، در معرض خطرات لرزه‌ای قرار دارد. این شهر، به‌ویژه در بخش‌های شمالی و شرقی، بر گسل شمال تبریز واقع شده و در عین حال، به دلیل رشد سریع شهری، تراکم جمعیتی بالا، و توسعه ناپایدار، با چالش‌های متعددی در زمینه مدیریت ریسک زلزله مواجه است. یکی از مناطق کلیدی تبریز که به لحاظ لرزه‌ای بسیار مهم است، شهرک رشدیه است. رشدیه، به‌عنوان یک منطقه توسعه‌یافته با ساختار شهری متنوع، از ترکیبی از ساختمان‌های بتنی، فولادی، و بنایی برخوردار است. اما متأسفانه، بخش قابل‌توجهی از این سازه‌ها، به‌ویژه ساختمان‌های بنایی، فاقد سیستم‌های مقاوم‌سازی مناسب هستند و این موضوع، سطح آسیب‌پذیری لرزه‌ای منطقه را به میزان قابل‌توجهی افزایش داده است. مسأله تحقیق حاضر بر این اساس تعریف می‌شود که بسیاری از ساختمان‌های رشدیه، به دلیل وجود در روی گسل تبریز در صورت وقوع زلزله‌ای با شدت متوسط یا شدید، به‌شدت آسیب‌پذیر هستند. این امر نه‌تنها تهدیدی جدی برای ایمنی و جان ساکنان منطقه است، بلکه می‌تواند به فروپاشی اجتماعی-اقتصادی و اختلالات گسترده شهری منجر شود. نبود اطلاعات دقیق و مستند درباره وضعیت آسیب‌پذیری ساختمان‌های منطقه، چالشی مضاعف برای مدیران شهری و برنامه‌ریزان در تدوین سیاست‌های کاهش ریسک و مقاوم‌سازی ایجاد کرده است. <br />روش تحقیق: این پژوهش با رویکرد تحلیلی-توصیفی و استفاده از روش آریا، به ارزیابی آسیب‌پذیری لرزه‌ای ساختمان‌های منطقه رشدیه تبریز پرداخته است. منطقه رشدیه به دلیل قرارگیری بر روی گسل شمالی تبریز و تنوع در نوع ساخت‌وسازها به‌عنوان نمونه انتخاب شد. داده‌ها از طریق مشاهدات میدانی، بررسی سازه‌ها و تکمیل چک‌لیست‌های استاندارد جمع‌آوری شدند. شاخص‌هایی مانند نوع خاک، سیستم سازه‌ای، ارتفاع ساختمان و نامنظمی پلان با توجه به شدت زلزله‌های ۷، ۸ و ۹ مرکالی تحلیل شده و شاخص خسارت (LR) برای هر ساختمان محاسبه شد.<br />تحلیل داده‌ها با ابزارهای آماری و GIS، نقشه‌های پهنه‌بندی آسیب‌پذیری را برای شدت‌های مختلف زلزله ارائه کرد. نتایج نشان داد که ساختمان‌های بنایی بدون کلاف بیشترین آسیب‌پذیری را دارند، در حالی که ساختمان‌های بتنی با دیوار برشی کمترین میزان خسارت را نشان دادند. برای اعتبارسنجی نتایج، از مشاوره متخصصان زلزله و مهندسی سازه استفاده شد.<br />این مطالعه، ابزاری جامع برای شناسایی آسیب‌پذیری‌های لرزه‌ای و ارائه راهکارهایی مانند مقاوم‌سازی ساختمان‌ها، رعایت استانداردهای ساخت‌وساز، و برنامه‌ریزی امدادی فراهم کرده و گامی مؤثر در راستای کاهش خطرات زلزله و ارتقای ایمنی شهری در رشدیه تبریز است.<br />یافته ها: نتایج این پژوهش نشان داد که ساختمان‌های بنایی بدون کلاف بیشترین آسیب‌پذیری لرزه‌ای را در منطقه رشدیه تبریز دارند و در زلزله‌های شدید (۹ مرکالی) به احتمال زیاد دچار تخریب کامل می‌شوند. ساختمان‌های فولادی بدون مهاربند نیز به دلیل نقص در طراحی سازه‌ای، آسیب‌پذیری قابل‌توجهی دارند. در مقابل، ساختمان‌های بتنی با دیوار برشی کمترین آسیب‌پذیری را نشان داده و عملکرد مناسبی در برابر نیروهای لرزه‌ای دارند. تحلیل داده‌ها نشان داد که ساختمان‌های با کلاف افقی و قائم، اگرچه وضعیت بهتری نسبت به ساختمان‌های بنایی بدون کلاف دارند، اما همچنان در برابر زلزله‌های شدید آسیب‌پذیر هستند و نیازمند مقاوم‌سازی‌اند. ساختمان‌های فولادی با مهاربند نیز به دلیل طراحی مناسب‌تر، شاخص خسارت کمتری داشتند.نتایج پهنه‌بندی آسیب‌پذیری لرزه‌ای نشان داد که تراکم بالای ساختمان‌های آسیب‌پذیر در مناطق خاص رشدیه، به‌ویژه در بافت‌های قدیمی، خطرات جدی برای جان و مال ساکنان ایجاد می‌کند. این مطالعه بر لزوم مقاوم‌سازی ساختمان‌های بنایی و فولادی، رعایت استانداردهای لرزه‌ای در ساخت‌وسازهای جدید، ایجاد زیرساخت‌های امدادی در مناطق پرخطر، و برنامه‌ریزی دقیق برای کاهش خطرات زلزله تأکید دارد.<br />نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که ساختمان‌های بنایی بدون کلاف و فولادی بدون مهاربند در منطقه رشدیه تبریز بیشترین آسیب‌پذیری لرزه‌ای را دارند و در زلزله‌های شدید خطر تخریب کامل آن‌ها بالاست. در مقابل، ساختمان‌های بتنی با دیوار برشی به دلیل طراحی مقاوم، عملکرد مطلوبی نشان دادند. تمرکز ساختمان‌های آسیب‌پذیر در مناطق پرتراکم، چالش‌های جدی برای مدیریت بحران ایجاد می‌کند. مقاوم‌سازی ساختمان‌های موجود، رعایت استانداردهای لرزه‌ای، ایجاد زیرساخت‌های امدادی، و برنامه‌ریزی شهری از جمله راهکارهای کاهش آسیب‌پذیری است. توجه به طراحی سازه‌ای و توسعه پایدار برای افزایش ایمنی و تاب‌آوری منطقه ضروری است.

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علمی توسعه پایدار محیط جغرافیایی 2476-5805 8 16 2026 03 21 An Analysis of Brownfield Land Management Strategies with an Emphasis on Urban Infill Development in Zanjan City تحلیلی مدیریت اراضی قهوه‌ای با تأکید بر توسعه میان‌افزا در شهر زنجان 105672 10.48308/sdge.2025.238936.1241 FA داریوش جهانی گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری ، عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران عظیم علی شائی گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری ، عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران یعقوب حقی گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، ایران محسن معینی نسب گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، مرکز اصفهان، اصفهان، ایران Journal Article 2025 02 28 The importance of brownfield development through the organization of brownfields is also due to the fact that abandoning these lands causes great damage to local communities, and on the other hand, they also lower the value of properties located in nearby neighborhoods. Therefore, through the control and redevelopment of these lands, pollution, problems, and environmental threats can be managed and reduced to a great extent. This article uses a descriptive-analytical method to analyze the organization and management of brownfields with an emphasis on the urban increment development approach in Zanjan city. Data collection was carried out through field and library studies. The statistical population was selected using the snowball sampling method, 30 people. Data analysis was carried out using factor analysis and path analysis in the form of the DPSIR model. The research findings showed that in the form of the DPSIR model, the components of "response" with a total effect coefficient of 0.517; "impact" with a total effect coefficient of 0.387; "situation" with a total effect coefficient of 0.407; And the "driving force" with a total effect coefficient of 0.534 has a two-way and acceptable relationship with the desired pattern of increment development and brownfield management. As a result, in order to achieve the desired pattern, attention should be paid to issues such as strengthening the neighborhood interconnection coefficient; formulating rules and tax mechanisms for brownfields; reviewing environmental laws; organizing degraded and common lands; and preventing the formation of an informal land market. The importance of increment development through organizing brownfields is also due to the fact that abandoning these lands causes great damage to local communities, and on the other hand, they also lower the value of properties located in nearby neighborhoods. Therefore, through the control and redevelopment of these lands, pollution, problems, and environmental threats can be managed and reduced to a great extent. This article, using a descriptive-analytical method, seeks to analyze the organization and management of brownfields with an emphasis on the urban increment development approach in the city of Zanjan. Data collection was done through field and library studies. The statistical population was selected using snowball sampling method, 30 people. Data analysis was done using factor analysis test and path analysis in the form of DPSIR model. The research findings showed that in the form of DPSIR model, the components of "response" with a total effect coefficient of 0.517; "impact" with a total effect coefficient of 0.387; "situation" with a total effect coefficient of 0.407; and "driving force" with a total effect coefficient of 0.534 have a two-way and acceptable relationship with the desired pattern of increment development and brownfield land management. As a result, in order to achieve the desired pattern, it is necessary to focus on issues such as strengthening the neighborhood interconnection coefficient; developing tax regulations and mechanisms for brownfield land; reviewing environmental laws; organizing degraded and common lands; Attention should be paid to preventing the formation of an informal land market. The importance of inter-agricultural development through the organization of brownfields is also due to the fact that abandoning these lands causes great damage to local communities, and on the other hand, they also lower the value of properties located in nearby neighborhoods. Therefore, through the control and redevelopment of these lands, pollution, problems, and environmental threats can be managed and reduced to a great extent. This article uses a descriptive-analytical method to analyze the organization and management of brownfields with an emphasis on the urban inter-agricultural development approach in Zanjan. Data collection was carried out through field and library studies. The statistical population was selected using the snowball sampling method, 30 people. Data analysis was carried out using factor analysis and path analysis in the form of the DPSIR model. The research findings showed that in the form of the DPSIR model, the components of "response" with a total effect coefficient of 0.517; "impact" with a total effect coefficient of 0.387; "Situation" with a total effect coefficient of 0.407; and "driving force" with a total effect coefficient of 0.534 have a two-way and acceptable relationship with the desired pattern of incremental development and brownfield land management. اهمیت توسعه میان افزا از طریق ساماندهی زمین های قهوه‌ای نیز به این دلیل است که، رها نمودن این زمین ها تا حد زیادی باعث خسارت به جوامع محلی می شود، از طرفی ارزش املاک واقع در محلات نزدیک خود را نیز پایین می آورند. لذا از طریق کنترل و توسعه مجدد این زمین ها، آلودگی ها، مشکلات و تهدیدهای زیست محیطی تا حد زیادی می تواند مدیریت و کاهش یابد. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی بدنبال تحلیل ساماندهی و مدیریت اراضی قهوه‌ای با تاکید بر رویکرد توسعه میان‌افزای شهری در شهر زنجان است. گردآوری داده‌ها با مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای انجام شد. جامعه آماری با روش نمونه‌گیری گلوله برفی، 30 نفر انتخاب شد. تحلیل داده‌ها با آزمون تحلیل عاملی، و تحلیل مسیر در قالب مدل DPSIR انجام شد. یافته های تحقیق نشان داد که در قالب مدل DPSIR ، مولفه های «پاسخ» با ضریب اثر کل 517/0 ؛ «تاثیر» با ضریب اثر کل 387/0 ؛ «وضعیت» با ضریب اثر کل 407/0 ؛ و «نیروی محرکه» با ضریب اثر کل 534/0 ارتباط دوسوه و قابل قبولی با الگوی مطلوب توسعه میان‌افزا و مدیریت اراضی قهوه‌ای دارد. در نتیجه بمنظور دستیابی به الگوی مطلوب باید بر موضوعاتی مانندتقویت ضریب هم پیوندی محلات؛ تدوین ضوابط و سازوکار مالیاتی برای اراضی قهوه‌ای؛ بازنگری در قوانین زیست محیطی؛ ساماندهی اراضی مخروبه و مشاع؛ جلوگیری از شکل گیری بازار غیررسمی زمین توجه گردد.اهمیت توسعه میان افزا از طریق ساماندهی زمین های قهوه‌ای نیز به این دلیل است که، رها نمودن این زمین ها تا حد زیادی باعث خسارت به جوامع محلی می شود، از طرفی ارزش املاک واقع در محلات نزدیک خود را نیز پایین می آورند. لذا از طریق کنترل و توسعه مجدد این زمین ها، آلودگی ها، مشکلات و تهدیدهای زیست محیطی تا حد زیادی می تواند مدیریت و کاهش یابد. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی بدنبال تحلیل ساماندهی و مدیریت اراضی قهوه‌ای با تاکید بر رویکرد توسعه میان‌افزای شهری در شهر زنجان است. گردآوری داده‌ها با مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای انجام شد. جامعه آماری با روش نمونه‌گیری گلوله برفی، 30 نفر انتخاب شد. تحلیل داده‌ها با آزمون تحلیل عاملی، و تحلیل مسیر در قالب مدل DPSIR انجام شد. یافته های تحقیق نشان داد که در قالب مدل DPSIR ، مولفه های «پاسخ» با ضریب اثر کل 517/0 ؛ «تاثیر» با ضریب اثر کل 387/0 ؛ «وضعیت» با ضریب اثر کل 407/0 ؛ و «نیروی محرکه» با ضریب اثر کل 534/0 ارتباط دوسوه و قابل قبولی با الگوی مطلوب توسعه میان‌افزا و مدیریت اراضی قهوه‌ای دارد. در نتیجه بمنظور دستیابی به الگوی مطلوب باید بر موضوعاتی مانندتقویت ضریب هم پیوندی محلات؛ تدوین ضوابط و سازوکار مالیاتی برای اراضی قهوه‌ای؛ بازنگری در قوانین زیست محیطی؛ ساماندهی اراضی مخروبه و مشاع؛ جلوگیری از شکل گیری بازار غیررسمی زمین توجه گردد.اهمیت توسعه میان افزا از طریق ساماندهی زمین های قهوه‌ای نیز به این دلیل است که، رها نمودن این زمین ها تا حد زیادی باعث خسارت به جوامع محلی می شود، از طرفی ارزش املاک واقع در محلات نزدیک خود را نیز پایین می آورند. لذا از طریق کنترل و توسعه مجدد این زمین ها، آلودگی ها، مشکلات و تهدیدهای زیست محیطی تا حد زیادی می تواند مدیریت و کاهش یابد. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی بدنبال تحلیل ساماندهی و مدیریت اراضی قهوه‌ای با تاکید بر رویکرد توسعه میان‌افزای شهری در شهر زنجان است. گردآوری داده‌ها با مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای انجام شد. جامعه آماری با روش نمونه‌گیری گلوله برفی، 30 نفر انتخاب شد. تحلیل داده‌ها با آزمون تحلیل عاملی، و تحلیل مسیر در قالب مدل DPSIR انجام شد. یافته های تحقیق نشان داد که در قالب مدل DPSIR ، مولفه های «پاسخ» با ضریب اثر کل 517/0 ؛ «تاثیر» با ضریب اثر کل 387/0 ؛ «وضعیت» با ضریب اثر کل 407/0 ؛ و «نیروی محرکه» با ضریب اثر کل 534/0 ارتباط دوسوه و قابل قبولی با الگوی مطلوب توسعه میان‌افزا و مدیریت اراضی قهوه‌ای دارد. در نتیجه بمنظور دستیابی به الگوی مطلوب باید بر موضوعاتی مانندتقویت ضریب هم پیوندی محلات؛ تدوین ضوابط و سازوکار مالیاتی برای اراضی قهوه‌ای؛ بازنگری در قوانین زیست محیطی؛ ساماندهی اراضی مخروبه و مشاع؛ جلوگیری از شکل گیری بازار غیررسمی زمین توجه گردد