توسعه پایدار در عصر هوش مصنوعی: بازتعریف نقش جغرافیا در حکمرانی فضایی و آیندهپژوهی سرزمین دهه کنونی، دهه تصمیمهای سرنوشتساز برای آینده بشریت است. با نزدیک شدن به افق ۲۰۳۰، جامعه جهانی بیش از هر زمان دیگری بر تحقق اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد (Sustainable Development Goals: SDGs) تأکید دارد؛ اهدافی که در آن توسعه اقتصادی، عدالت اجتماعی، حفاظت از محیطزیست و حکمرانی کارآمد، اجزای جداییناپذیر یک نظام توسعهای محسوب میشوند. ارزیابیهای سازمان ملل متحد نشان میدهد که اگرچه در برخی از اهداف هفدهگانه توسعه پایدار (SDGs) پیشرفتهایی حاصل شده است، اما بحرانهای اقلیمی، کاهش تنوع زیستی، گسترش نابرابریهای فضایی، رشد سریع شهرنشینی، ناامنی غذایی، فشار بر منابع آب و افزایش مخاطرات طبیعی، روند دستیابی به بسیاری از اهداف را با چالشهای جدی مواجه ساخته است. در چنین شرایطی، نیاز به رویکردهای نوآورانه، دادهمحور و میانرشتهای بیش از گذشته احساس میشود. در این میان، علم جغرافیا با ماهیت میانرشتهای خود، نقشی بیبدیل در تحلیل روابط متقابل انسان، محیط، فضا و فناوری ایفا میکند و به یکی از ارکان اصلی سیاستگذاری مبتنی بر شواهد برای تحقق توسعه پایدار تبدیل شده است.این تغییر پارادایم، مرزهای سنتی مطالعات جغرافیایی را گسترش داده و زمینه شکلگیری نسل جدیدی از پژوهشها را فراهم کرده است. به نحویکه در این پژوهش ها هوش مصنوعی، کلاندادههای مکانی، سنجش از دور، اینترنت اشیا، دوقلوهای دیجیتال، رایانش ابری و مدلهای زبانی بزرگ به صورت همافزا برای شناخت و مدیریت سیستمهای فضایی به کار گرفته میشوند. روندهای علمی سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ نشان میدهد که مفهوم Geo-AIبه سرعت به یکی از مهمترین حوزههای پژوهشی در علوم جغرافیایی تبدیل شده است. تلفیق الگوریتمهای یادگیری ماشین و یادگیری عمیق با سامانههای اطلاعات جغرافیایی (GIS)، تصاویر ماهوارهای، دادههای پهپادی و دادههای حسگرهای هوشمند، امکان تحلیل میلیونها مشاهده مکانی را در زمانی کوتاه فراهم کرده و ظرفیت پیشبینی تغییرات محیطی، شناسایی الگوهای پنهان، ارزیابی آسیبپذیری، مدیریت بحران، پایش تغییرات کاربری اراضی و طراحی سیاستهای توسعه پایدار را به شکل چشمگیری افزایش داده است. مهمترین فرصت پیش روی جامعه علمی جغرافیا، گذار از «استفاده از هوش مصنوعی» به «توسعه علم جغرافیا با هوش مصنوعی» است.
