سنجش سطح توسعه پایدار با کاربرد شاخص توسعه انسانی (مطالعه موردی: استان‌های شمال‌غرب کشور)

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 گروه اقتصاد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران

2 گروه اقتصاد و حسابداری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

چکیده

مناطق مرزی در حیات اقتصادی، سیاسی و فرهنگی کشورها نقشی اساسی ایفا می­کند. بنا به دلایل متعدد این مناطق در مقایسه با سایر نقاط کشور، سطح توسعه یافتگی پایین­تری داشته و این امر توجه و برنامه­ریزی بیشتری را برای توسعه این استان­ها می­طلبد. اولین گام در بهبود وضعیت استان­های مرزی، تعیین سطح توسعه­یافتگی این استان هاست. در این راستا، شاخص توسعه انسانی، در حال حاضر، قابل قبول­ترین ابزار برای اندازه‌گیری رفاه و توسعه اقتصادی بوده و محاسبه این شاخص برای شناخت و تحلیل وضعیت رفاهی استان­های مرزی ضروری به نظر می­رسد. بنابراین، این مطالعه با هدف سنجش و مقایسه سطح توسعه یافتگی استان­های شمال­غرب کشور با استفاده از شاخص توسعه انسانی انجام شده تا بتواند سطح مولفه­هایی از قبیل درآمد، آموزش و بهداشت را در استان­های مذکور بسنجد. برای این کار، شاخص توسعه انسانی با استفاده از داده‌های سال­های 1391 تا 1393 برای استان­های مرزی شمال­غرب کشور محاسبه شده و سطح توسعه یافتگی آنها تعیین شده است. نتایج تحقیق نشان می­دهد که استان آذربایجان شرقی به لحاظ شاخص­های آموزشی، بهداشتی و درآمدی در مقایسه با سایر استان­ها وضعیت مطلوب­تری داشته و شاخص توسعه انسانی بالاتری نسبت به آنها دارد. استان کردستان نیز از حیث شاخص­های مذکور بدترین وضعیت را داشته و پایین­ترین سطح توسعه انسانی را داراست. همچنین شاخص توسعه انسانی محاسبه شده نشان داد که استان­های مورد مطالعه از سطح توسعه یافتگی متوسط برخوردار بوده و شاخص توسعه انسانی آنها بین 5/0 و 8/0 می­باشد. همچنین نتایج حاکی از صعودی بودن روند شاخص توسعه انسانی در تمام استان­ها در بازه زمانی مورد مطالعه است.

کلیدواژه‌ها


- بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، داده‌های سری زمانی.www.cbi.ir .
- حاتمی نژاد، ح.، ابوبکری، ط.، احمدی، ا. و نایب زاده، ف.، 1390. سنجش درجه توسعه‌یافتگی صنعتی در مناطق مرزی ایران (مطالعه موردی: شمال غرب کشور، شهرستان‌های جنوبی استان آذربایجان غربی)، پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال دوم، شماره 6. ص 1-18.
- زنگنه، م.، 1395. ارزیابی و تحلیل شاخص‌های توسعه انسانی در مناطق شهری کشور. مجله جغرافیا و توسعه فضای شهری، سال سوم، شماره 1، ص 149-160.
- زیبنده، ع. و فیض بخش، س.، 1393. جایگاه شاخص توسعه انسانی شهرهای مرزی در افق چشم‌انداز 1404 (مطالعه موردی: استان گیلان)، دوره 2، شماره 3، ص 29-62.
- سرور، ر.، محمدی حمیدی، س. و ویسیان، م.، 1393. بررسی شاخص‌های توسعه در مناطق مرزی در راستای تحقق امنیت پایدار (مطالعه موردی شهرستان‌های مرزی استان آذربایجان غربی)، پژوهشنامه جغرافیای انتظامی، سال دوم، شماره 7، ص 25-54.
- کلانتری دهقی، ل.، 1390. شاخص توسعه انسانی (HDI) در ایران با تاکید بر برنامه‌ چهارم توسعه کشور، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، دانشکده علوم اجتماعی.
- متوسلی، م. و جلالی نایینی، س.، 1390. تحلیل نهادی بازار بیمه زندگی کشور: با استفاده از مدل چهار سطحی ویلیامسون، پژوهشنامه بیمه، شماره (3)103، ص 51-77.
- محمدعلیخانی، س.، آصف زاده، س.، محبی فر، ر. و منتظری، ع.، 1391. بررسی شاخص توسعه انسانی (HDI) در ایران و کشورهای منتخب، فصلنامه پایش، دوره 11، شماره 4، ص 415-423.
- مرکز آمار ایران، سالنامه آماری کشور.
- مرکز آمار ایران، پایگاه اطلاعات نشریات مرکز آمار ایران، براورد امید به زندگی در بدو تولد به تفکیک جنس، 1335-1400.
- مرکز آمار ایران، پایگاه اطلاعات نشریات مرکز آمار ایران، نتایج آمارگیری از کارگاه‌های صنعتی ده نفر کارکن و بیشتر.
- میرزاخانی، ب. و برندک، ف.، 1393. سطح‌بندی توسعه یافتگی شهرستان‌های استان اردبیل، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، شماره 3(15)، ص 79-90.
- نظم فر، ح. و علی بخشی، ا.، 1392. سنجش میزان برخورداری شهرستان‌های استان خوزستان از شاخص-های توسعه با استفاده از تکنیک ادغام، مجله آمایش جغرافیایی فضا، شماره 4(14)، ص 151-178.
- نیسی، ع.، 1389. شاخص توسعه انسانی در استان‌های ایران، نشریه علوم بهداشتی جندی شاپور، دوره 2، شماره 2، ص 55-62.
-Anand, S. and Sen, A., 1995. Gender inequality in human development: Theories and measurements, Human development report office, New York, Undp. Occasional paper, No. 19.
-Bhatia, V. K. and RAI, S.C., 2004. Evaluation of socio-economic development in small, Areas, New Dehli.
-Elizabet, A.S., 2007. Introduction The human development index: The history, working paper series, Tufts University, No. 27.
-Grown, C., Elson, D. and Cagatay, N., 2000. World Development, v. 28, p. 45-56.
-Hicks, D.A., 1997. The Inequality-Adjusted Human Development Index,-World Development, v. 25(8), p. 1283-1298.
-Mazumdar, K., 2003. A New Approach to the Human Development Index, Review of Social Economics, v. 61(4), p. 535-549.
-Morris, D., 1979. Measuring the World’s Poor: The Physical Quality of Life Index, Pergamon Press, New York.
-Nordhaus, W.D. and Tobin, J., 1973. Is Growth Obsolete? The Measurement of Economic and Social Performance, Studies in Income and Wealth, v. 38, National Bureau of Economic Research.
-Nourry, M., 2008. Measuring Sustainable Development: Some Empirical Evidence Ecological Economics, v. 67, p. 441-456.
-Qizilbash, M., 2002. On the measurement of human development, School of economic and social studies, Norwich, NR47TJ.
-Stewart, F. and Deneulin, S., 2002. Amartya Sen's contribution to development thinking, Studies in Comparative International Development, v. 37(2), p. 61-70.
-Ul Haq, M., 1999. Reflections on Human Development, Oxford University Press, Delhi.
-UNDP Human development report, http://hdr.undp.org/en/.
-World Bank, 2016. World development indicators (WDI).